Vraagbaak: Kunnen vrouwen minder goed tegen alcohol dan mannen?

Vaak wordt gezegd dat vrouwen minder goed tegen alcohol kunnen dan mannen. Maar is dat eigenlijk wel zo en hoe komt dat dan? Wat is de invloed van lichaamssamentelling hierop? Zijn er bepaalde enzymen en hormonen die hierin een rol spelen? En wat is het verschil in effect op de gezondheid? Oftewel, kunnen vrouwen minder goed tegen alcohol dan mannen?

 

Draagt lichaamssamenstelling bij aan verschil in alcoholtolerantie?
Vrouwen hebben een andere lichaamssamenstelling dan mannen. Ze hebben relatief meer vet en minder vocht in hun lichaam. 55% van het lichaamsgewicht van vrouwen bestaat uit water, bij mannen is dit 65%. Daarnaast hebben vrouwen meestal een lager lichaamsgewicht dan mannen. Hoe minder vocht in het lichaam, hoe geconcentreerder de hoeveelheid alcohol en hoe hoger het alcoholpromillage in het bloed. Dankzij al deze verschillen hebben vrouwen dus een hoger alcoholpromillage in het bloed dan mannen na het drinken van dezelfde hoeveelheid alcohol.1Een voorbeeld:

 

Man

Vrouw

Gewicht (kg)

80

65

Lichaamsvocht (%)

65

55

Lichaamsvocht (kg)

52

35

 

Alcohol (10 g)

Bloedalcoholgehalte

10 g/52 kg=

0,2 promille

10 g/35 kg=

0,3 promille

 

Zijn er enzymen en hormonen van invloed?

Enzymen
De twee enzymen Alcoholdehydrogenase (ADH) en Aldehyde dehydrogenase (ALDH) zijn verantwoordelijk voor de afbraak van alcohol. ADH zorgt voor de afbraak van alcohol naar aceetaldehyde en ALDH zorgt voor de oxidatie van aceetaldehyde naar acetaat. Het grootste gedeelte van de alcohol (90-95%) wordt afgebroken in de lever.

De hoeveelheid ADH in het lichaam bepaalt hoe snel alcohol afgebroken wordt en hangt af van verschillende factoren. Omdat vrouwen minder ADH in hun lichaam hebben dan mannen, wordt alcohol langzamer afgebroken in hun lichaam. Ook hierdoor hebben vrouwen een hoger alcoholpromillage in hun bloed in vergelijking met mannen als ze dezelfde hoeveelheid alcohol drinken.2

Hormonen
Vrouwelijke hormonen kunnen een rol spelen in het metabolisme van alcohol. Gevoeligheid voor alcohol is afhankelijk van de hormonen oestrogeen en progesteron. Deze spelen een belangrijke rol in de menstruatiecyclus. Ze zijn gedurende de cyclus in verschillende hoeveelheden in het lichaam aanwezig. In de fase na de eisprong zakt het oestrogeen- en stijgt het progesteronniveau. Dit zorgt voor een daling van ADH en dus voor een vertraagd alcoholmetabolisme.3 Gedurende de menstruatiecyclus van de vrouw kan de gevoeligheid voor alcohol dus verschillen. Het is nog niet precies duidelijk hoe dit werkt.

Wat is het verschil in effect op de gezondheid?
Er is een verschil in het effect van alcoholconsumptie op het risico op overlijden tussen mannen en vrouwen. Figuur 1 toont het risico op overlijden van mannen en vrouwen bij verschillende hoeveelheden alcohol per dag. Eén standaardglas alcoholische drank bevat ongeveer 10 gram alcohol.

Figuur 1: Aantal gram alcohol per dag in relatie tot het risico op overlijden bij mannen en vrouwen.

Deze zogenaamde J-curves laten zien dat het risico op overlijden eerst afneemt en bij meer dan twee glazen per dag voor vrouwen en meer dan vier glazen per dag voor mannen weer toeneemt ten opzichte van mensen die geen alcohol drinken.5

Het risico op overlijden is een optelsom van de positieve en negatieve effecten van alcoholconsumptie. Een van de negatieve effecten is het risico op borstkanker bij vrouwen. Het exacte mechanisme achter de relatie tussen alcoholconsumptie en borstkanker is onbekend. Onderzoek laat zien dat al bij het drinken van één standaardglas alcoholische drank, het risico op het krijgen van borstkanker toeneemt.4 Het exacte mechanisme achter de relatie tussen alcoholconsumptie en borstkanker is onbekend. Er zijn aanwijzingen dat alcohol invloed heeft op het metabolisme van oestrogenen in het lichaam, die op hun beurt van invloed zijn op het risico op het krijgen van borstkanker. Alcohol kan als gevolg hebben dat de hoeveelheid oestrogenen in het bloed toeneemt. Grote hoeveelheden van oestrogenen kunnen ervoor zorgen dat cellen in de borst zich ontwikkelen tot kankercellen.6

Kunnen vrouwen minder goed tegen alcohol dan mannen?
Ja, vrouwen zijn gevoeliger voor alcohol in vergelijking met mannen. Hierbij speelt vooral lichaamssamenstelling maar ook enzymen en hormonen (Alcoholdehydrogenase, oestrogenen, progesteronen) een belangrijke rol. Deze zijn verantwoordelijk voor de snelheid waarmee alcohol wordt afgebroken.

Ook heeft alcoholconsumptie bij vrouwen en mannen een ander effect op het risico op overlijden. Al bij het drinken van één standaardglas alcoholische drank stijgt het risico op het krijgen van borstkanker bij vrouwen.

 

Bronnen:

1. Lieber CS. Ethnic and Gender Differences in Ethanol Metabolism. Alcohol Clin Exp Res 2000; 24 (4):417-418.

2. Parlesak A, Billinger MH, Bode C, Bode JC (2002). Gastric alcohol dehydrogenase activity in man: influence of gender, age, alcohol consumption and smoking in a caucasian population. Alcohol and Alcoholism 37 (4): 388–93.

3. Gill, J. (1997). Women, alcohol and the menstrual cycle. Alcohol and alcoholism, 32(4), 435-441.

4. Allen NE, Beral V, Casabonne D, et al. Moderate alcohol intake and cancer incidence in women. Journal of the National Cancer Institute 2009;101(5):296-305.

5. Di Castelnuovo, A., Costanzo, S., Bagnardi, V., Donati, M. B., Iacoviello, L., & de Gaetano, G. (2006). Alcohol dosing and total mortality in men and women: an updated meta-analysis of 34 prospective studies. Archives of internal medicine, 166(22), 2437-2445.

6. World Cancer Research Fund International, Breast cancer 2010 report. Alcoholic drinks.