Vraagbaak: Is hop in bier gezond?

Hop is een van de vier ingrediënten van bier. Het zorgt voor de bittere smaak en het aroma. Verschillende stoffen in hop zouden een gunstig effect op de gezondheid hebben. Wat is hop nu eigenlijk? Welke stoffen in hop hebben een positief effect op de gezondheid? En wat houdt dat positieve effect in? Kan de hoeveelheid hop in bier een positief effect hebben op de gezondheid?

Wat is hop?
Hop is een klimplant en behoort tot de plantenfamilie cannabaceae, net als bijvoorbeeld de hennepplant. De hopplant (humulus lupus) is te herkennen aan zijn ‘hopbellen’, de bloemen van de plant. Deze zijn eivormig en hebben groene tot gele blaadjes. Alleen de hopbellen van de vrouwelijke hopplant worden gebruikt bij het brouwen van bier.

Welke stoffen in hop hebben een positief effect op de gezondheid?
De hopbellen van de hopplant bevatten verschillende soorten polyfenolen. Polyfenolen zijn chemische verbindingen die alleen in planten voorkomen. Ze zijn onder te verdelen in ligninen, flavonoïden en tanninen. Aan polyfenolen worden meerdere positieve gezondheidseffecten toegeschreven. Polyfenolen in hop:

  • Xanthohumol
    Xanthohumol is een van de meest voorkomende flavonoïde in hop en komt niet voor in andere planten. Xanthohumol heeft een zeer lage biobeschikbaarheid1 en wordt voor een groot deel tijdens het brouwproces van bier afgebroken. De uiteindelijke hoeveelheid xanthohumol in bier is daardoor laag. Zwaardere bieren (>5% alcohol) bevatten meer xanthohumol dan lichtere varianten zoals pilsener, namelijk 100 – 700 ppb (parts per billion: maat om zeer kleine hoeveelheden mee te beschrijven) tegenover 0 – 30 ppb2.
     
  • Isoxanthohumol
    Bier bevat meer van de flavonoïde isoxanthohumol dan van xanthohumol. Terwijl de concentratie xanthohumol in de hopplant zelf hoger is. Dit komt doordat xanthohumol makkelijk wordt afgebroken tijdens het brouwen en isoxanthohumol niet1. Er is weinig bekend over de biobeschikbaarheid van isoxanthohumol. Isoxanthohumol kan in het lichaam worden omgezet in een andere hopflavonoïde, namelijk 8-prenylnaringenine ofwel hopeïne1.
  • 8-prenylnaringenine (hopeïne)
    Hopeïne is naast een flavonoïde ook fyto-oestrogeen. Fyto-oestrogenen worden niet aangemaakt door het endocriene systeem in het lichaam, maar door planten. Ze hebben een vergelijkbare structuur als het hormoon oestradiol en hebben affiniteit met oestrogeen-receptoren. Hierdoor hebben ze hetzelfde effect op het lichaam als het vrouwelijk hormoon oestrogeen, alleen in veel mindere mate3. In wetenschappelijke literatuur is nog weinig eenduidigheid over hoe deze flavonoïde kan worden ingezet voor medische doeleinden. Ook over de biobeschikbaarheid van hopeïne is weinig bekend1.

Naast polyfenolen bevat hop verschillende zuren die invloed kunnen hebben op de gezondheid. Deze hopzuren dragen bij aan de bittere smaak van bier. Ze worden verdeeld in alfazuren (humulon (35 – 70%), cohumulon en adhumulon) en bètazuren (lupulon (30 – 55%), colupulon, adlupulon)4,5.

Welke gezondheidsbevorderende eigenschappen worden er toegeschreven aan hop?

  • Antibacterieel en antischimmel
    Hoppolyfenolen hebben een anti-bacteriële werking tegen gram-positieve bacteriën, zoals Staphylococus aureus. Deze bacterie veroorzaakt oppervlakkige huidinfecties tot ernstige bloedstroominfecties. Hoe erg een infectie is, hangt af van de weerstand van een patiënt6.  Het verschilt per polyfenol welke bacterie of schimmel deze bestrijd. Zo gaan de hopzuren Candida albicans tegen, maar heeft hopeïne geen effect op deze schimmel5. Deze onderzoeken zijn uitgevoerd in laboratoria met bacteriën en schimmels. Hier is geen menselijke of dierlijke cel aan te pas gekomen. Het is hierdoor niet te voorspellen wat het effect van hop is bij mensen.
  • Anticarcinogeen
    De hoppolyfenolen zijn antioxidanten. Dit houdt in dat ze in staat zijn om schadelijke vrije radicalen te blokkeren. Vrije radicalen zijn stoffen die cellen kunnen beschadigen, ontstekingen veroorzaken en hiermee het risico op kanker verhogen. Uit in vivo (dier) onderzoek blijken de polyfenolen op meerdere manieren hun anticarcinogene rol te vervullen. Het eiwit cP450 is vaak betrokken bij het activeren van verschillende carcinogene stoffen. Isoxanthuhumol, xanthohumol en hopeïne zijn in staat om dit eiwit te remmen4. Uit ander onderzoek is gebleken dat xanthohumol en de hopzuren lupulon en humulon de groei van nieuwe capillaire bloedvaten remmen. Deze bloedvaten zorgen voor de toevoer van zuurstof en voedingsstoffen naar cellen. Dat beide stoffen de groei van nieuwe capillaire bloedvaten remmen is gunstig, want hierdoor kan een tumor niet verder groeien of uitzaaien4. Zo is er een onderzoek gedaan met menselijke prostaatkankercellen en xanthohumol. Xanthohumol bleek de groei van deze kankercellen te remmen. Om tot dit effect te komen moeten er wel minstens 17 glazen bier per dag worden gedronken. Dat is een zeer grote hoeveelheid en zal leiden tot gezondheidsproblemen7. Uit onderzoek met muizen blijkt dat lupulon en colupulon in staat zijn tumoren beter doordringbaar te maken voor andere stoffen. Hierdoor kunnen de tumoren worden afgebroken. Dit is alleen onderzocht bij dieren en kan anders werken bij mensen8.
  • Gunstige invloed op het vet- en glucosemetabolisme
    Er is redelijk wat onderzoek gedaan naar het effect van alfa hopzuren op het vet- en glucosemetabolisme in muizen. Zo kwam uit een onderzoek9naar voren dat muizen met aanleg voor obesitas, die een dieet kregen met een hoog vetgehalte en een supplement met alfa hopzuren, een significant lager vetgehalte in het bloed hadden in vergelijking met muizen met een normaal dieet. De vetzuren werden minder goed geabsorbeerd door de muizen die het supplement met alfa hopzuren kregen. Deze muizen hadden een lager lichaamsgewicht en een betere glucosetolerantie (belangrijk bij de preventie van diabetes) na afloop van het onderzoek. Dit beeld werd bij meerdere onderzoeken gezien10,11. Isohumulon (actieve vorm van humulon) bleek het eiwit PPARy te onderdrukken. PPARy is betrokken bij de ontwikkeling en regulering van vetcellen. Hierdoor werd er minder vet opgeslagen. De resultaten klinken veelbelovend in de strijd tegen obesitas en welvaartsziekten, maar het blijft onduidelijk of inname van humulon hetzelfde effect heeft op mensen. Daarnaast was de hoeveelheid alfa hopzuren bij deze onderzoeken hoog. De muizen kregen tot wel 30 keer zoveel alfa hopzuren als dat er in een flesje pilsener zit.
  • Anti-osteoporose
    De hopzuren humulon en lupulon lijken allebei een rol te spelen in het onderdrukken van botafbraak. Osteoporose is een disbalans in botformatie en botafbraak. Er wordt meer bot afgebroken, waardoor de botten poreus worden. Het risico op botbreuken stijgt hierdoor aanzienlijk. Met in vitro (cel) onderzoek is bewezen dat de hopzuren een positieve invloed kunnen hebben op de botgezondheid. Deze theorie is nog niet bewezen met onderzoek op mensen of dieren. Ontstekingsprocessen spelen een grote rol bij het ontstaan van osteoporose12. Met onderzoek in cellen is gevonden dat hopzuren (in het bijzonder humulon) stoffen tegenhouden die ontstekingreacties op gang brengen. COX-2 is zo’n stof die onderdrukt wordt door hopzuren. Het speelt een rol bij pijnbeleving, ontstekingen en koorts. Mogelijk spelen dus de hopzuren een rol bij het tegengaan van osteoporose door onderdrukking van ontstekingsstoffen8.
  • Ontspannend en verdovend
    Hop wordt al sinds jaar en dag gebruikt tegen slapeloosheid en stress. Er is echter nog weinig bewijs vanuit de wetenschap hierover. Meerdere studies bekeken de effecten van verschillende flavonoïden uit hop in muizen13. De alfa- en bèta hopzuren zouden invloed hebben op het centrale zenuwstelsel, maar dit blijft nog onduidelijk. Bij een aantal andere onderzoeken werd het effect van hopbevattende kruidenpreparaten vergeleken met het effect van reguliere medicatie tegen slapeloosheid. Beide producten gingen slapeloosheid tegen, maar de kruidenpreparaten veroorzaakten geen bijwerkingen. Het is echter niet uit te sluiten dat het effect van de kruidenpreparaten werd veroorzaakt door andere componenten dan de hop in het preparaat, zoals valeriaan en lavendel5,8.

Tabel 1. Gezondheidseffecten die worden toegeschreven aan hop8

Effect

Component

Potentieel gebruik

Anti-bacterieel

Xanthohumol, hopzuren, hopeïne

Preventie en behandeling van bacteriële infecties

Anti-schimmel

Xanthohumol, hopzuren, hopeïne

Preventie en behandeling van schimmelinfecties

Anti-carcinogeen

Xanthohumol, isoxanthohumol, hopeïne, humulon, lupulon

Preventie en behandeling van kanker

Gunstig effect vet/glucosemetabolisme

Humulon, isohumulon

Preventie en behandeling obesitas en welvaartsziekten

Anti-osteoporose

Hopzuren

Preventie van osteoporose

Ontspannend, slaapmiddel

Alfa- en bèta hopzuren

Behandeling van slaapproblemen, stress, kalmeringsmiddel

Kan de hoeveelheid hop in bier een positief effect hebben op de gezondheid?
Bier is een van de weinige producten die hop bevat. Hoe hoog de concentratie aan hopextracten in bier is, ligt aan het brouwproces en de soort hop. Een matige inname van twee glazen bier voor mannen en één glas bier voor vrouwen per dag, zal de eerder genoemde gezondheidseffecten amper leveren. De uiteindelijke hoeveelheid hop in bier is laag.

Bij de Universiteit Gent is onder leiding van onderzoeker Ko Cattoor8 onderzoek gedaan naar de gezondheidseffecten van hoppolyfenolen uit supplementen met in vivo (dieren) en in vitro (humane cellen) experimenten. Bij een van zijn onderzoeken werd gekeken naar de absorptie van de polyfenolen uit een supplement bij konijnen. De opname bleek snel te gaan en de concentratie hopzuren in het bloed was hoog genoeg om gezondheidseffecten te leveren. Deze resultaten kunnen echter niet zomaar worden overgenomen voor mensen. De dosis die de konijnen toegediend kregen was 400 mg. Dit komt ongeveer overeen met 5 liter bier, een onrealistisch hoge hoeveelheid8. De resultaten van de onderzoeken van de Universiteit van Gent zijn veelbelovend, maar er komt ook naar voren dat er meer onderzoek nodig is. Volgens Cattoor zou vervolgonderzoek moeten worden uitgevoerd bij mensen en door inname van een combinatie van bier en voedingssupplementen, zodat de inname van bioactieve stoffen van de hop hoog genoeg is.

In Duitsland wordt door brouwerij Hoepfner een bier gebrouwen dat 10x meer hop bevat dan andere bieren. Dit bier wordt op deze manier gebrouwen vanwege de smaak. Er is geen onderzoek gedaan naar het effect van dit bier op de gezondheid7,14.

Is hop in bier gezond?
De polyfenolen en zuren in hop hebben de potentie om de gezondheid positief te beïnvloeden. Maar je krijgt er niet genoeg van binnen via bier. En de positieve effecten zijn vooral gebaseerd op in vitro en in vivo onderzoek. De onderzoeksresultaten zijn daarom niet te vertalen naar effecten bij de mens. Bovendien is de hoeveelheid hoppolyfenolen en –zuren in bier veel lager dan de gebruikte hoeveelheden bij het in vitro en in vivo onderzoek. De hoeveelheid bier die hiervoor gedronken moet worden, zal gezondheidsproblemen veroorzaken. Om gezond te blijven blijkt een gevarieerd voedingspatroon in combinatie met voldoende beweging nog steeds de beste optie. Wat betreft alcoholconsumptie blijft het advies: als je drinkt, beperk je als man tot maximaal twee glazen per dag en als vrouw maximaal één glas per dag.

Meer vragen

Is alcohol al vanaf het eerste glas slecht voor je gezondheid door het hogere risico op het krijgen van kanker?

Word je sneller dronken in de zon?

Is koolzuur in een drankje slecht voor je gezondheid?

Word je dik van bier omdat er meer suiker in zit dan in andere alcoholische dranken?

Kun je dronken worden van alcoholvrij bier?

Bronnen

  1. Steven JF, Page JE. Xanthohumol and related prenylflavonoids from hops and beer: to your good health! Phytochemistry 2004; 65:1317 – 1330
  2. Oliver, G. The Oxford Companion to Beer. 2012. Oxford University Press: New York, NY, USA
  3. Possemiers S, Bolca S, Grootaerts, C et al. The Prenylflavonoid Isoxanthohumol from Hops (Humulus lupulus L.) Is Activated into the Potent Phytoestrogen 8-Prenylnaringenin In Vitro and in the Human Intestine. J NUTR 2006; 136:1862 – 1867  
  4. Sohrabvandi S, Mortazavian AM, Rezaei K. Health-Related Aspects of Beer: A Review. Int J Food Prop 2012; 15:350 – 373
  5. Zanoli P, Zavatti M. Pharmacognostic and pharmacological profile of Humulus lupus L. J Ethnopharmacol 2008; 116:383 - 396
  6. Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu. Informatie over bacteriële infectie. Gevonden op 11 juni 2014. http://www.rivm.nl/Onderwerpen/S/Staphylococcus_aureus_infecties
  7. Oregon State University. Informatie over hop in bier. Gevonden op 12 juni 2014. http://oregonstate.edu/ua/ncs/archives/2006/may/beer-compound-shows-potent-promise-prostate-cancer-battle
  8. Cleemput M van, Cattoor K, Bosscher K de et al. Hop (Humulus lupulus)-Derived Bitter Acids as Multipotent Bioactive Compounds. J Nat Prod 2009; 72:1220 – 1230
  9. Yajima H, Noguchi T, Ikeshima E, et al. Prevention of diet-induced obesity by dietary isomerized hop extract containing isohumulones in rodents. Int J Obes 2005; 29:991 – 997.
  10. Miura Y, Hosono M, Oyamada C, et al. Dietary isohumulones, the bitter components of beer, raise plasma HDL-cholesterol levels and reduce liver cholesterol and triacylglycerol contents similar to PPARa activation in C57BL/6 mice. Br J Nutr 2005; 93:559–567.
  11. Yajima H, Ikeshima E, Shiraki M, et al. Isohumulones, bitter acids derived from hops, activate both peroxisome proliferators-activated receptor a and y and reduce insulin resistance. J Biol Chem 2005; 279:33456–33462.
  12. Mundy G. Osteoporosis and inflammation. Nutr Rev 2007; 65:147 – 151
  13. Schiller H, Forster A, Vonhoff C et al. Sedating effects of Humulus lupulus L. extracts. Phytomedicine 2006; 13:535-541
  14. Hoepfer. Informatie over Hoepfner Porter bier. gevonden op 12 juni 2014. http://www.hoepfner.de/biere/porter.htm