Wat is het verband tussen matige alcoholconsumptie en dementie?

Zware alcoholconsumptie verhoogt het risico op dementie. Maar meta-analyses laten zien dat het verband tussen alcoholconsumptie en dementie niet lineair is, wat suggereert dat er een mogelijk beschermend effect is van matige alcoholconsumptie. Een recent gepubliceerde review1 in Neuropsychiatric Disease and Treatment stelt echter dat epidemiologisch onderzoek niet voldoende is om een beschermend effect van matige alcoholconsumptie op de ontwikkeling van dementie aan te tonen. Wel zijn er enkele mogelijke fysiologische verklaringen gevonden.

Wat is er al bekend? Een recent gepubliceerde scoping review2 laat zien dat de meeste meta-analyses die zijn uitgevoerd een J-vormige relatie vinden tussen alcoholconsumptie en dementie. Chronisch zware alcoholconsumptie (> 60 g per dag voor mannen en > 40 g voor vrouwen) is geassocieerd met een verhoogd risico op cognitieve stoornissen, maar lichte tot matige alcoholconsumptie gaat samen met een lager risico op dementie. Of dit een oorzakelijk verband is kan echter niet worden vastgesteld met epidemiologische studies.

Wat voegt deze studie toe? Naast epidemiologische studies wordt er in deze review ook gekeken naar experimentele studies die het effect van alcohol op de hersenen onderzoeken. Dit laatste is echter niet systematisch aangepakt.

Meta-analyses vinden een J-vormige relatie
Er zijn al veel meta-analyses uitgevoerd naar de relatie tussen alcoholconsumptie en dementie. De meesten vinden een J-vormige associatie. Dit betekent dat het risico om dementie te ontwikkelen hoger is voor mensen die veel drinken, maar lager voor mensen die met mate drinken in vergelijking tot niet-drinkers. Hoe sterk de afname van het risico met matig drinken is, hangt af van de studie en het type dementie, maar er worden risicoverlagingen gevonden tussen 18 en 43%.

Voormalige drinkers en andere verstorende factoren
Een veelvoorkomend argument tegen het bestaan van de J-vormige relatie is dat mensen die vanwege gezondheidsproblemen zijn gestopt met drinken vaak zijn meegenomen in de controlegroep. Dit is inderdaad het geval in veel onderzoeken. En uit een onderzoek blijkt dat voormalige drinkers een 20 tot 60% hoger risico op dementie hebben3. Bij een meta-analyse die deze zogenaamde ‘sick-quitters’ van de levenslange onthouders scheidt, is echter nog steeds een lager risico op cognitieve stoornissen en dementie zichtbaar bij mensen die matig drinken.

De associatie kan ook worden verstoord door andere factoren. Gematigde drinkers zijn bijvoorbeeld slanker, lichamelijk actiever, vaker getrouwd en hebben een hogere sociaaleconomische status. Hoger opleidingsniveau en een hogere sociaaleconomische status staan bekend als beschermende factoren tegen dementie.

Fysiologische verklaringen
Dus hoewel de meeste observationele studies een J-vormige relatie vinden, bewijst dit niet dat er een oorzakelijk is verband tussen licht tot matig drinken en een lager risico op dementie. Experimentele studies geven wel mogelijke fysiologische verklaringen hoe matige alcoholconsumptie kan beschermen tegen vasculaire dementie: de op één na meest voorkomende vorm van dementie die wordt veroorzaakt door een verstoringen in de bloedtoevoer naar de hersenen. Deze verklaringen hebben meestal te maken met het effect van alcohol op cardiovasculaire uitkomsten, zoals een toename van HDL, een afname van fibrinogeen (wat de vorming van bloedstolsels induceert) en een remming op de binding van bloedplaatjes.

Een verklaring voor een mechanisme achter een mogelijk beschermend effect van matige alcoholconsumptie op de ziekte van Alzheimer is volgens de auteurs nog gebrekkig. Alzheimer is meest voorkomende vorm van dementie dat wordt veroorzaakt door een ophoping van het eiwit beta-amyloïd in de zenuwcellen van de hersenen. Conclusie van de auteurs De auteurs concluderen dat “lichte tot matige alcoholconsumptie het risico op dementie niet significant lijkt te verhogen of zelfs beschermend kan zijn. […] Er is geen reden om aan te bevelen de alcoholconsumptie te verminderen om het risico op dementie te verlagen bij matige consumptie (zonder rekening te houden met andere risico's van alcohol).”
 

   Sterke punten

  • Systematische zoekopdracht
  • Uitkomsten bevestigen resultaten van eerdere meta-analyses

   Beperkingen

  • Geen systematische analyse uitgevoerd
  • Neurotoxiciteit niet op systematische wijze onderzocht • Sick-quitters kunnen associatie beïnvloeden
  • Geen analyse uitgevoerd voor typen alcoholische dranken

References
1 Wiegmann, C., Mick, I., Brandl, E. J., Heinz, A., & Gutwinski, S. (2020). Alcohol and Dementia–What is the Link? A Systematic Review. Neuropsychiatric Disease and Treatment, 16, 87.
2 Rehm, J., Hasan, O. S., Black, S. E., Shield, K. D., & Schwarzinger, M. (2019). Alcohol use and dementia: a systematic scoping review. Alzheimer’s research & therapy, 11(1), 1.
3 Mukamal, K. J., Kuller, L. H., Fitzpatrick, A. L., Longstreth Jr, W. T., Mittleman, M. A., & Siscovick, D. S. (2003). Prospective study of alcohol consumption and risk of dementia in older adults. Jama, 289(11), 1405-1413.
4 Neafsey, E. J., & Collins, M. A. (2011). Moderate alcohol consumption and cognitive risk. Neuropsychiatric disease and treatment, 7, 465.