Wat is het effect van een maand niet drinken?

Initiatieven om een maand lang geen alcohol te drinken groeien in populariteit. Het oorspronkelijk Britse Dry January en de Nederlandse variant IkPas tellen steeds meer deelnemers. Wie doen er aan deze initiatieven mee? En wat zijn de effecten van een maand lang niet drinken?

Wat is Dry January of IkPas?
De eerste Dry January campagne is opgezet in het Verenigd Koninkrijk in 2013. Het initiatief is in de jaren erna overgewaaid naar andere landen en heet in Nederland IkPas. De bedoeling is dat deelnemers een maand (of 40 dagen) geen alcohol drinken. Mensen kunnen hieraan meedoen door zich bij Dry January of IkPas te registreren, maar velen doen dit ook op eigen initiatief. 

Zo’n campagne is ideaal om te onderzoeken wat de effecten zijn van een maand lang niet drinken. Deelnemers vullen voorafgaand aan de campagne, na afloop en na zes maanden een vragenlijst in. In het Verenigd Koninkrijk worden deze vragenlijsten ook ingevuld door mensen die een maand geen alcohol drinken maar zich niet hebben geregistreerd bij Dry January en mensen die niet deelnemen aan een alcoholvrije periode (controlegroep). 

Wie doen er mee?
In 2019 deden er ongeveer 82.000 mensen mee aan Dry January en ongeveer 38.000 aan IkPas. Deelnemers blijken over het algemeen meer te drinken dan een gemiddelde drinker. De IkPas-deelnemers rapporteerden gemiddeld 17,3 glazen alcohol per week te drinken, terwijl het Nederlandse gemiddelde ligt op 8,4 glazen per week.3 Van de geregistreerde Dry January-deelnemers heeft 43% een riskant drinkpatroon tegenover 13% van de algehele bevolking.1,2 Bij beide initiatieven is het merendeel (60% tot 80%) van de deelnemers vrouw en ligt de gemiddelde leeftijd rond de 45 jaar. 

Houden de deelnemers het vol?
Van de Dry January deelnemers vulde 1,4% alle vragenlijsten in.1 De respons van de IkPas deelnemers lag een stuk hoger met 17,7% die alle drie de vragenlijsten invulden.2 Uit de antwoorden blijkt dat de meesten het volhouden: 64% van de Dry January-deelnemers en 74% van de IkPas-deelnemers zegt daadwerkelijk een maand geen alcohol te hebben gedronken.1,2

Veranderen mensen hun alcoholconsumptie na Dry January en IkPas?
Mensen die een maand geen alcohol drinken geven aan minder vaak en minder veel te drinken dan voorafgaand aan de alcoholvrije maand.1,2 Onderzoek laat wel zien dat geregistreerde Dry January-deelnemers een betere zelfbeheersing ontwikkelen dan niet-geregistreerde deelnemers.1 Dit effect kan mogelijk verklaard worden doordat mensen die zich inschrijven voor Dry January of IkPas profiteren van de steun die wordt geleverd door deze platforms, zoals een app of online forum.4 

In tegenstelling tot Dry January- en IkPas-deelnemers, blijkt uit experimenteel onderzoek dat matige drinkers na een alcoholvrije maand juist meer gaan drinken dan voorheen.6 Dit wordt ook wel het “rebound effect” genoemd.5 Mogelijk hebben de deelnemers van deze studies minder motivatie om hun alcoholconsumptie structureel te verminderen. 

Wat zijn de lichamelijke effecten van Dry January en IkPas?
De deelnemers zijn positief over de lichamelijke effecten van een maand niet drinken. Een groot deel geeft bijvoorbeeld aan zich lichamelijk gezonder te voelen (33% van geregistreerde Dry January deelnemers, 25% van niet-geregistreerde Dry January deelnemers, 62% van IkPas deelnemers). Tevens geeft een groot deel van de deelnemers aan dat ze gewicht hebben verloren (55% van geregistreerde en niet-geregistreerde Dry January deelnemers, 32% van IkPas deelnemers).1,2 Op basis van deze resultaten valt echter niet met zekerheid te zeggen of het lichamelijk gezonder voelen en het gewichtsverlies daadwerkelijk een gevolg zijn van het stoppen met drinken van alcohol of van eventuele andere veranderingen in leefstijl die gepaard kunnen gaan met deelname aan Dry January of IkPas een rol spelen.

Welke andere effecten ervaren deelnemers van Dry January en IkPas?
De deelnemers aan Dry January en IkPas ervaren ook positieve effecten op langere termijn. Een groot deel van de deelnemers geeft bijvoorbeeld aan zich gelukkiger te voelen na de campagne dan voorafgaand aan de campagne (46% van geregistreerde Dry January-deelnemers, 17% van niet-geregistreerde Dry January-deelnemers). Daarnaast ervaren de Dry January deelnemers – maar niet de niet-geregistreerde Dry January deelnemers – een verbetering in hun concentratie, energie en slaapkwaliteit.1 Ook de meeste IkPas-deelnemers rapporteren een verbetering in hun slaapkwaliteit (55%).2 

Welke mensen hebben het meeste baat bij het deelnemen aan Dry January en IkPas?
De effecten van Dry January zijn het grootst voor mensen die tijdens deze periode daadwerkelijk geen alcohol drinken.4 Vrouwen, hoger opgeleiden, zwaardere drinkers en mensen met een hoog inkomen hebben een grotere kans om succesvol Dry January te voltooien. Daarnaast rapporteren deelnemers die succesvol Dry January voltooien voorafgaand aan de campagne een goede fysieke gezondheid en een bezorgdheid over de gezondheidseffecten van alcoholconsumptie.1

Wat is er bekend uit ander wetenschappelijk onderzoek?
Er zijn maar weinig experimentele onderzoeken waarin de effecten van een periode geen alcohol drinken bij gemiddelde drinkers worden gerapporteerd. Resultaten hiervan laten zien dat een alcoholvrije periode tijdelijke positieve effecten heeft op de lever en geen gewichtsverlies tot gevolg heeft.6 

Andersom is er wel veel experimenteel onderzoek waarin de effecten van een periode van matige alcoholconsumptie worden gerapporteerd. Deze onderzoeken laten een beschermend effect zien op hart- en vaatziekten en diabetes type 2.7,8 Bovendien blijkt een periode van matige alcoholconsumptie de slaapduur te bevorderen.9 Meer experimenteel onderzoek is nodig om de effecten van matige alcoholconsumptie op psychosociale factoren, zoals welzijn, concentratie en energie, vast te stellen.

Wat is het effect van een maand niet drinken?
De deelnemers aan Dry January en IkPas drinken over het algemeen meer dan de gemiddelde drinker. Na de maand niet drinken blijven ze tot wel een half jaar na de campagne minder vaak en minder veel drinken. De groep die alle vragenlijsten invult rapporteert gunstige effecten op slaap, concentratie, gewicht en het algehele geluks- en gezondheidsgevoel. Er is meer experimenteel onderzoek nodig om te bepalen of deze resultaten alleen komen door de maand niet drinken of dat de deelnemers ook andere factoren in hun leefstijl hebben aangepast. 

Referenties
1. de Visser R O. Evaluation of Dry January 2019. Gevonden op 14 juli 2020. https://s3.eu-west-2.amazonaws.com/files.alcoholchange.org.uk/documents/...
2. Bovens R H L M, Mathijssen J J P, van den Hooven J J J & van de Mheen H. Evaluatie van IkPas in 2019. Gevonden op 28 juli 2020. https://www.tilburguniversity.edu/sites/tiu/files/
download/Factsheet%20IkPas%202019.pdf
3. CBS Statline, gewijzigd 17 oktober 2019
4. de Visser R O & Nicholls J. Temporary abstinence during Dry January: predictors of success; impact on well-being and self-efficacy. Psychology & Health in press. 
5. Carey M P, Carey K B & Maisto S A. Effects of short‐term abstinence from alcohol on subsequent drinking patterns of social drinkers. Drug Abuse and Alcoholism 1988; 44:298-301
6. Munsterman I D, Groefsema M M, Weijers G, Klein W M, Swinkels D W, Drenth J P H, … & Tjwa E T T L. Biochemical Effects on the Liver of 1 Month of Alcohol Abstinence in Moderate Alcohol Consumers. Alcohol and Alcoholism 2018; 53:435-438
7. Brien S E, Ronksley P E, Turner B J, Mukamal K J & Ghali W A. Effect of alcohol consumption on biological markers associated with risk of coronary heart disease: systematic review and meta-analysis of interventional studies. BMJ 2011; 342:d636
8. Beulens J W J, van Beers R M, Stolk R P, Schaafsma G & Hendriks H F J. The Effect of Moderate Alcohol Consumption on Fat Distribution and Adipocytokines. Obesity 2006; 14:60-66
9. Stein M D & Friedmann P D. Disturbed Sleep and Its Relationship to Alcohol Use. Substance Abuse 2009; 26:1-13