Vraagbaak: Is drankjes opsparen ongezond?

Volwassenen die regelmatig met mate alcohol consumeren kunnen bepaalde gezondheidsvoordelen genieten, zoals een lager risico op sterfte, hart- en vaatziekten, diabetes type 2 en mogelijk ook dementie. Terwijl overmatige consumptie het risico op deze aandoeningen juist verhoogt. Maar wat is het effect als je je drankjes opspaart en ze tijdens één gelegenheid drinkt? Bij welke hoeveelheid en frequentie slaan de positieve effecten om in negatieve? Wat is dan precies het effect op je gezondheid? Kortom, is het opsparen van drankjes ongezond?



Bij welke hoeveelheid en frequentie slaan de gezondheidsvoordelen van matige alcoholconsumptie om in nadelen?
Matige alcoholconsumptie (1-2 glazen alcoholische drank per dag) kan het risico op vroegtijdig sterven verlagen1. Maar wat gebeurt er met het risico als iemand de drankjes opspaart en ze bij één gelegenheid drinkt (binge drinken). Binge drinken wordt meestal gedefinieerd als vijf of meer drankjes voor mannen en vier of meer drankjes voor vrouwen tijdens één gelegenheid (en minstens 1 keer per maand)2,3.
1). Onderzoek laat zien dat mensen die twintig jaar lang zowel matig als binge drinken (meer dan 4 glazen per gelegenheid voor vrouwen en meer dan 5 glazen voor mannen) een twee keer zo hoge kans hebben om vroegtijdig te overlijden in vergelijking met mensen die alleen matig drinken4.
2). Recent onderzoek laat tevens zien dat het risico op vroegtijdig overlijden het laagst is bij matige drinkers die niet binge drinken. In vergelijking met niet-drinkers, hebben matige drinkers die vaker dan 1 keer per week binge drinken (meer dan 5 glazen per dag) een hoger risico op vroegtijdig overlijden5.
3). Ander onderzoek laat zien dat licht tot matige drinkers ongeveer een 3,5 keer zo hoog risico hebben op vroegtijdig overlijden als ze vaker dan 3 keer per jaar binge drinken (meer dan 5 glazen per dag)6.


Figuur 1: Indicatie van het risico op vroegtijdig overlijden bij verschillende mate van alcoholconsumptie met en zonder binge drinken (gebaseerd op Mukamal, 20057 en Di Castelnuovo, 20061)

Welk effect heeft drankjes opsparen op je gezondheid?
Je drankjes opsparen, oftewel binge drinken, heeft effect op je lichaam op de lange en op de korte termijn.

Lever
Binge drinken verhoogt vooral het risico op leveraandoeningen. De lever zorgt ervoor dat alcohol in het lichaam wordt afgebroken. Wanneer iemand veel alcohol drinkt, heeft de lever het extra zwaar. Uit onderzoek blijkt dat meer dan 20 g alcohol per dag voor vrouwen, en meer dan 60 g per dag voor mannen het risico op een leveraandoening verhoogt8. Vrouwen zijn gevoeliger voor leverschade veroorzaakt door alcohol. De schade treedt op bij kleinere hoeveelheden dan bij mannen. Voor vrouwen is het voor een gezonde lever veilig om twee standaardglazen alcoholische drank per dag te drinken. Voor mannen kunnen drie glazen alcohol per dag als veilig worden beschouwd9. Uit onderzoek blijkt wel dat licht tot matige drinkers (tot 7 glazen per week voor vrouwen, en tot 14 glazen per week voor mannen) die vaker dan 3 keer per jaar binge drinken (meer dan 5 glazen op een dag), een 3,5 keer verhoogd risico hebben om te overlijden aan een leveraandoening6.

Hart- en vaatziekten
Matige alcoholconsumptie kan beschermen tegen het krijgen van hart- en vaatziekten. Bij binge drinken stijgt het risico op deze aandoeningen juist6. Door het drinken van alcohol stijgt je bloeddruk. Als de alcohol wordt afgebroken kan je bloeddruk weer dalen. Een hoge bloeddruk kan op lange termijn zorgen voor slagaderverkalking, hartproblemen, nierproblemen, oogafwijkingen en een beroerte2. Leeftijd speelt hierin een belangrijke rol. Ouderen zijn gevoeliger voor hart- en vaatziekten dan jongeren6.
Een meta-analyse vond dat binge drinken het risico op coronaire hartziekten met 45% verhoogt, in vergelijking met matig gespreid drinken over de week10. Ander onderzoek toont aan dat mensen die meer dan 3 dagen per jaar binge drinken een 22% verhoogd risico hebben om te overlijden aan hart- en vaatziekten. Matige drinkers die niet binge drinken hebben het laagste risico op hart- en vaatziekten5,6.

Dementie
Over de gevolgen van binge drinken op het brein is nog niet veel bekend. Onderzoek heeft aangetoond dat overmatige alcoholconsumptie de cognitieve functies kan aantasten waardoor iemand een verhoogd risico loopt op een verminderd cognitief functioneren, en op dementie. Ook binge drinken laat dit risico stijgen11,12.

Diabetes
Het effect van binge drinken op diabetes type 2 is nog niet uitgebreid onderzocht. Een recente studie vond geen hoger risico op diabetes type 2 voor mensen die binge drinken (>5 glazen per dag), ongeacht hoe vaak ze dit deden (minder dan 1 keer per week tot meer dan 1 keer per week)13. Een andere studie14 vond juist dat drinkpatroon wel invloed heeft op de associatie tussen alcohol en diabetes type 2. Binge drinken zou het risico op diabetes type 2 verhogen, in vergelijking met wanneer dezelfde hoeveelheid alcohol wordt gedronken in een langere periode15.

Kanker
Alcohol kan het risico op kanker verhogen, maar het effect van binge drinken is nog onduidelijk. Een studie vond dat overmatige drinkers een verhoogd risico hebben op kanker, maar binge drinken bleek geen invloed te hebben op de associatie6. Een andere recente studie vond juist dat vaker dan 1 keer per week binge drinken het risico op kanker verhoogd met 22%5.

Korte-termijn effecten (bij binge drinken (>4-5 drankjes per gelegenheid))

  • Vergrote kans op black-out; vorige dag niet meer kunnen herinneren doordat informatie uit kortetermijngeheugen niet wordt doorgegeven aan lange termijn2,16.
  • Alcoholvergiftiging; kan optreden bij promillage van 4‰ bij een volwassene, wat wordt bereikt na het drinken van ongeveer 20 standaardglazen alcohol17. Het zenuwstelsel raakt dan verdoofd waardoor er bewusteloosheid kan optreden. Het is erg afhankelijk van de persoon hoe snel iemand een alcoholvergiftiging krijgt en in welke mate. Lichte vormen van alcoholvergiftiging zijn black-outs en geheugenstoornissen. Ernstige vormen zijn verwardheid, bewusteloosheid en een coma2.

Is het opsparen van drankjes voor één gelegenheid slecht voor de gezondheid?
Ja, onderzoek lijkt uit te wijzen dat drankjes opsparen een negatief effect heeft op je gezondheid. Terwijl matige alcoholconsumptie juist gezondheidsvoordelen kan hebben.
Het kan het risico op sterfte, hart- en vaatziekten en diabetes type 2 verlagen. Als matige alcoholconsumptie echter gecombineerd wordt met binge drinken, verdwijnt dit beschermende effect en kan het omslaan naar een negatief effect.
Over het algemeen is het voor je gezondheid het beste om je alcoholconsumptie te beperken tot maximaal één glas per dag. De Gezondheidsraad erkent dat dat maximale gezondheidswinst oplevert. Voor vrouwen lijkt vier glazen of meer bij één gelegenheid een negatief effect te hebben. Voor mannen geldt dat vanaf vijf glazen of meer.


Bronnen
1. Di Castelnuovo A, Costanzo S, Bagnardi V, Donati MB, Iacoviello L, De Gaetano G. Alcohol dosing and total mortality in men and women: an updated meta-analysis of 34 prospective studies. Arch Intern Med. 2006;166(22):2437-2445.
2. Jellinek. Wat is binge drinken? https://www.jellinek.nl/vraag-antwoord/wat-is-binge-drinken/. 2017. Bezocht op 13 december 2017.
3. National Institute on Alcohol Abuse and Alcoholism. Drinking Levels Defined. https://www.niaaa.nih.gov/alcohol-health/overview-alcohol-consumption/moderate-binge-drinking/. Bezocht op 13 december 2017.
4. Holahan CJ, Schutte KK, Brennan PL, Holahan CK, Moos RH. Drinking Level, Drinking Pattern, and Twenty-Year Total Mortality Among Late-Life Drinkers. J Stud Alcohol Drugs. 2015;76(4):552-558.
5. Xi B, Veeranki SP, Zhao M, Ma C, Yan Y, Mi J. Relationship of Alcohol Consumption to All-Cause, Cardiovascular, and Cancer-Related Mortality in U.S. Adults. J Am Coll Cardiol. 2017;70(8):913-922. doi:10.1016/j.jacc.2017.06.054.
6. Schoenborn CA, Stommel V, Ward B. Mortality Risks Associated with Average Drinking Level and Episodic Heavy Drinking. Subst Use Misuse. 2014;49(10):1250-1258. doi.org/10.3109/10826084.2014.891620
7. Mukamal KJ, Maclure M, Muller JE, Mittleman MA. Binge drinking and mortality after acute myocardial infarction. Circulation. 2005;112(25):3839-3845. doi:0.1161/CIRCULATIONAHA.105.574749.
8. O’Shea RS, Dasarathy S, McCullough AJ. Alcoholic liver disease. Hepatology. 2010;51(1):307-328. doi:10.1002/hep.23258.
9. Maag Lever Darm Stichting. Leveraandoeningen door alcoholgebruik. https://www.mlds.nl/ziekten/leveraandoeningen-door-alcoholgebruik/ 2017. Bezocht op 14 december 2017.
10. Roerecke M, Rehm J. Irregular heavy drinking occasions and risk of ischemic heart disease: a systematic review and meta-analysis. Am J Epidemiol. 2010;171(6):633-644. doi:10.1093/aje/kwp451.
11. Lang I, Langa K, Wallace R, Llewellyn D. Heavy episodic drinking and risk of cognitive decline in older adults. Alzheimer’s Dement. 2012;8(4):P630. doi:10.1016/j.jalz.2012.05.1682.
12. International Center for Alcohol Policies, Ellison RC (ed). Drinking and Cognitive Function. Vol 17.; 2007.
13. Holst C, Becker U, Jørgensen ME, Grønbæk M, Tolstrup JS. Alcohol drinking patterns and risk of diabetes: a cohort study of 70,551 men and women from the general Danish population. Diabetologia. 2017;60(10):1941-1950. doi:10.1007/s00125-017-4359-3.
14. Pietraszek A, Gregersen S, Hermansen K. Alcohol and type 2 diabetes. A review. Nutr Metab Cardiovasc Dis. 2010;20(5):366-375. doi:10.1016/j.numecd.2010.05.001.
15. Hodge AM, English DR, O’Dea K, Giles GG. Alcohol intake, consumption pattern and beverage type, and the risk of Type 2 diabetes. Diabet Med. 2006;23(6):690-697. doi:10.1111/j.1464-5491.2006.01864.x.
16. White AM. What happened? Alcohol, memory blackouts, and the brain. Alcohol Res Health. 2003;27(2):186-196.
17. Nederland VN. Alcoholvergiftiging. https://www.vnn.nl/meer-weten-over/alcohol/drink-ik-teveel/alcoholvergiftiging/ 2017. Bezocht op 21 december 2017.