Matige alcoholconsumptie geassocieerd met een verlaagd risico op dementie

Alcohol staat bekend als een van de risicofactoren voor dementie en cognitieve achteruitgang. Maar misschien is het niet zo zwart wit als dat, want matige alcoholconsumptie wordt ook wel geassocieerd met gunstige effecten. Een recente scoping review keek naar het bewijs van 28 systematische reviews om beter inzicht te krijgen in deze mogelijke dosis-response relatie. Die studie is gepubliceerd in het wetenschappelijk tijdschrift Alzheimer's Research & Therapy.

Wat is er al bekend? 
Er is aanzienlijk bewijs dat alcohol een neurotoxisch effect heeft op de hersenen2,3 en dat het een grote rol kan spelen in de ontwikkeling van dementie4. Studies hebben echter een J-vormige relatie gevonden: matige alcoholconsumptie (≤12,5 g/dag) vermindert het risico op dementie, maar zware alcoholconsumptie (>38 g/dag) verhoogt het risico. 

Wat voegt deze studie toe? 
Dit onderzoek is een vrij substantieel overzicht van het bewijsmateriaal, omdat het alleen systematische reviews omvat. 

De Canadese onderzoekers1 hebben 28 systematische reviews meegenomen in deze scoping review. Twintig van deze studies keken naar het verband tussen alcoholconsumptie en de incidentie van cognitieve stoornissen of dementie, zes naar het effect op de hersenfunctie en twee naar geïnduceerde dementie. 

Dosis-respons
Bij bijna alle studies was lichte tot matige alcoholconsumptie geassocieerd met een lager risico op dementie. Het artikel specificeerde echter niet hoeveel alcohol per week of dag dit daadwerkelijk is, omdat de onderzoeken waar ze naar keken verschillende definities en categorieën hanteerden. Chronisch zware alcoholconsumptie (>60 g per dag voor mannen en >40 g voor vrouwen) en binge drinken waren geassocieerd met een verhoogd risico op cognitieve stoornissen. De auteurs zijn van mening dat er mogelijk een drempel voor alcoholconsumptie bestaat waarboven cognitie kan worden aangetast, maar dat deze nog niet is vastgesteld. 

Hersenfunctie
Wanneer er naar specifieke hersengebieden wordt gekeken, dan heeft ook matige alcoholconsumptie (vanaf 11 alcoholische consumpties per week) een mogelijk ongunstig effect op de hersenfunctie, waaronder atrofie van de hippocampus; een belangrijke voorspeller van dementie.

‘Sick quitters’ 
Een vaak gehoord argument tegen het bestaan van de J-vormige relatie is dat mensen die zijn gestopt met drinken vanwege gezondheidsproblemen vaak zijn opgenomen in de controlegroep. Dat was inderdaad het geval in veel van de studies. In de meta-analyse die deze zogenoemde ‘sick quitters’ en ‘lifetime abstainers’ wel scheidde, werd echter nog steeds een verband waargenomen tussen matige alcoholconsumptie en een lager risico op cognitieve stoornissen of dementie5.

Mechanisme
Vanwege tegenstrijdige bevindingen en methodologische zwakheden kon geen causaliteit tussen licht tot matig alcoholconsumptie en een verlaagd risico op dementie worden vastgesteld; alleen een associatie. Toch zijn er een aantal verklaringen voor een mogelijk beschermend mechanisme. Onder meer de cardiovasculaire uitkomsten, zoals de toename van ‘goed’ cholesterol: High-density-lipoproteïne (HDL); en een vermindering in atherosclerose en ontsteking. 

   Sterke  punten

  • Systematische aanpak
  • Alleen systematische reviews inbegrepen

   Zwakke punten

  • Grote mate van heterogeniteit tussen studies
  • Kleine overlap van onderliggende studies
  • Meerderheid van de onderzoeken was beperkt tot de oudere bevolking.
  • Ex-drinkers meestal gegroepeerd met levenslange onthouders in één controlegroep
  • Gebrek aan standaardisatie van alcoholconsumptie en categorieën
  • Geen kwantitatieve analyse

1: Rehm, J., Hasan, O. S., Black, S. E., Shield, K. D., & Schwarzinger, M. (2019). Alcohol use and dementia: a systematic scoping review. Alzheimer's research & therapy11(1), 1.

2: Ridley, N. J., Draper, B., & Withall, A. (2013). Alcohol-related dementia: an update of the evidence. Alzheimer's research & therapy5(1), 3.

3: Harper, C. (2009). The neuropathology of alcohol-related brain damage. Alcohol & Alcoholism44(2), 136-140.

4: Schwarzinger, M., Pollock, B. G., Hasan, O. S., Dufouil, C., Rehm, J., Baillot, S., ... & Luchini, S. (2018). Contribution of alcohol use disorders to the burden of dementia in France 2008–13: a nationwide retrospective cohort study. The Lancet Public Health3(3), e124-e132.

5: Neafsey, E. J., & Collins, M. A. (2011). Moderate alcohol consumption and cognitive risk. Neuropsychiatric disease and treatment7, 465.