Vraagbaak: Krijg je van bier een bierbuik?

In de volksmond heet een dikke naar voren uitpuilende buik een ‘bierbuik’. Maar is er wel wetenschappelijk bewijs dat deze buik door bier komt? Wat gebeurt er met alcohol in het lichaam? En in hoeverre zijn snacks verantwoordelijk? Ga je meer eten van bier? Kortom, krijg je van bier een ‘bierbuik’?

Is er wetenschappelijk bewijs voor de ‘bierbuik’?
Dat lijkt af te hangen van de hoeveelheid bier die je drinkt. In 2013 analyseerden onderzoekers van de Universiteit van Kopenhagen meerdere studies over dit onderwerp in een meta-analyse. Het leek erop dat vanaf 16 glazen per week bij mannen de buik begint te groeien. Vrouwen dronken te weinig bier om hier een conclusie over te trekken.1 Ook als we breder kijken naar overgewicht en obesitas is er bij consumptie van meer dan 2 glazen bier per dag gewichtstoename te zien bij mannen.1,2 In een recente populatiestudie vond men bij vrouwen van middelbare leeftijd het tegenovergestelde. Een matige inname van alcoholische dranken verlaagde het risico op overgewicht met 35% en voor obesitas zelfs met 88%. Bij een hogere inname ging het risico weer omhoog.3

Wat gebeurt er met alcohol in het lichaam?
Alcohol wordt in het lichaam met voorrang afgebroken en levert 7 kilocalorieën per gram (tegenover bijvoorbeeld 4 kcal met eiwit en 9 met vet). In het simpelste geval kan dit worden gebruikt als energie of opgeslagen als vet. Alcohol wordt omgezet tot Acetyl-CoA, koolstofdioxide (CO2) en water. Het volledige alcohol metabolisme vind je hier. Het Acetyl-CoA dat bij de omzetting van vet, koolhydraten en eiwit vrijkomt, wordt in het lichaam omgezet tot ATP (de bruikbare vorm van energie in het lichaam) of opgeslagen als vet. Het is niet duidelijk hoe groot het aandeel van Acetyl-CoA uit alcohol is en of dit bijdraagt aan de totale energie-inname en vetopslag.4
Bij matige consumptie wordt alcohol afgebroken via bovenstaande route. Bij een week lang meer dan 4 glazen per week komt een ander systeem een handje helpen. Dat is het Microsomal Ethanol Oxidizing System (MEOS). Bij MEOS is het de vraag of deze bijdraagt aan de opslag van energie. MEOS is namelijk inefficiënt. Er komt meer warmte vrij bij de verwerking van alcohol dan dat er energie geproduceerd wordt.2,5

Is de bierbuik misschien eerder een gevolg van snacken dan door alcohol?
In bier en wijn zitten ongeveer evenveel calorieën per standaardglas. Maar misschien komt het beeld van de bierbuik er vandaan dat bierdrinkers ongezonder eten dan wijndrinkers. Uit onderzoek van Wageningen University blijkt dat bierdrinkers meer vlees, margarine en snacks eten en meer frisdrank drinken.6 Wijndrinkers krijgen minder kilocalorieën binnen, eten meer groenten en drinken vaker vruchtensap. Er zijn nog meer verschillen tussen de bier- en wijndrinkers. Zo zijn de bierdrinkers jonger, roken vaker en werken vaak fulltime. Ze ontbijten minder vaak en doen minder vaak aan een dieet. Wijndrinkers zijn daarentegen ouder, hoger opgeleid en ontbijten vaker. Wanneer voor deze factoren gecorrigeerd wordt, verschilt het voedingspatroon van de bier- en wijndrinkers niet. Leefstijl en persoonskenmerken spelen dus een grote rol.

Ga je meer eten van bier?
Alcohol (dus niet alleen in bier, maar ook in andere dranken) heeft misschien een effect op hoeveel je eet. Het remt hormonen die gelinkt zijn aan verzadiging. Dit zijn leptine en glucagon-like peptide-1 (GLP-1). De wetenschap is er nog niet helemaal uit over dit mechanisme en andere oorzaken. Zo zou het kunnen zijn dat er een aangeleerde associatie is tussen alcohol en eten.2 Een andere oorzaak kan zijn dat de calorieën uit een alcoholisch drankje vaak extra zijn. Je gaat er niet minder door eten. Ze komen dan bovenop de normale voeding.2

Krijg je van bier een bierbuik?
Dat weten we nog niet. Het lijkt erop dat bij meer dan matige bierconsumptie de buik gaat groeien. Het blijft de vraag of dit echt komt door het bier of door de ongezondere leefstijl van de bierdrinker. Want in een standaardglas bier of wijn zitten ongeveer evenveel calorieën. De Gezondheidsraad adviseert volwassenen die gewend zijn alcohol te drinken hun consumptie te beperken tot maximaal één standaardglas alcoholische drank voor vrouwen en maximaal twee voor mannen per dag. En natuurlijk geldt ook altijd: beweeg voldoende en eet gezond.


Interesse in hoeveel calorieën verschillende hapjes nu echt bevatten? Bestel onze bierwijzer.
 

Bronnen:
1. Bendsen Nathalie T Bendsen NT, Christensen R, Bartels EM, Kok FJ, Sierksma A, Raben A, Astrup A. Is beer consumption related to measures of abdominal and general obesity? A systematic review and meta-analysis. 2012 Nutr Rev; 71(2):67 – 87

2. Traversy G & Chaput JP. Alcohol Consumption and Obesity: An Update. 2015 Curr Obes Rep; 4:122 – 130

3. Thomson CA, Wertheim BC, Hingle M, Wang L, Neuhouser ML, Gong Z, Garcia L, Stefanick ML, Manson JE. Alcohol consumption and body weight change in postmenopausal women: results from the Women's Health Initiative. 2012 Int J Obes; 36(9):1158 – 164

4. National Institute for Alcohol Abuse and Alcoholism. Informatie over het metabolisme van alcohol. http://pubs.niaaa.nih.gov/publications/aa22.htm Geraadpleegd op 22-10-2015

5. Lieber CS. The discovery of the microsomal ethanol oxidizing system and it’s physiological and pathologic role. 2004 Drug Metab Rev; 36:511 – 529

6. Sluik D, Lee van L, Geelen A, Feskens EJ. Alcoholic beverage preference and diet in a representative Dutch population: the Dutch national food consumption survey 2007 – 2010. 2014 Eur J Clin Nutr; 68(3):287 – 94