Beïnvloedbare risicofactoren voor kanker, inclusief alcohol, geanalyseerd

02/09/2022

Een grote studie1 gepubliceerd in The Lancet onderzoekt welke deel van de wereldwijde kankergevallen komt door risicofactoren waar je mogelijk invloed op hebt. De onderzoekers berekenen dat wereldwijd 44% van de sterfgevallen en 42% van de verloren gezonde levensjaren door kanker, komen door beïnvloedbare factoren zoals roken, ongezonde voeding, alcoholconsumptie en een hoge BMI.

Wat is er al bekend?
Roken is de grootste vermijdbare oorzaak van kanker in Europa. Andere belangrijke risicofactoren voor kanker zijn een ongezond voedingspatroon (lage inname van groenten en fruit, hoge inname van rood en bewerkt vlees, hoge calorie-inname) en lichamelijke inactiviteit. Alcoholconsumptie en omgevingsfactoren (blootstelling aan de zon, verontreinigende stoffen, infecties, enz.) dragen ook bij aan het risico op kanker.2

Wat voegt dit onderzoek toe?
De Global Burden of Diseases, Injuries, and Risk Factors Study (GBD)1 is een wereldwijde studie en berekent het aantal kankergevallen dat komt door beïnvloedbare risicofactoren, op basis van zowel sterfte als het aantal verloren jaren in volledige gezondheid (DALY's).

Uitbreiding van eerdere studie
In een eerder soortgelijk rapport uit 2005 schatten onderzoekers het sterftecijfer van 12 soorten kanker toe te schrijven aan negen risicofactoren in zeven Wereldbankregio's voor 2001.3 Deze nieuwe analyse is een stuk uitgebreider. Op basis van het GBD 2019 risicobeoordelingsprotocol is het aantal kankergevallen geschat dat kan worden toegeschreven aan gedrags-, omgevings-, beroeps- en metabole risicofactoren. Uitgaande van de criteria van het World Cancer Research Fund zijn in totaal 82 risico-uitkomstparen opgenomen. Zowel geschatte sterfgevallen door kanker als verloren gezonde levensjaren (DALY's) in 2019 zijn meegenomen. 

Belangrijkste risicofactor is tabak
De belangrijkste risicofactoren voor DALY’s voor kanker voor beide geslachten samen zijn tabak (23,7%), gevolgd door ongezond voedingspatroon (5,6%), alcoholconsumptie (5,2%) en een hoge BMI (4,5%).

De volgorde van risicofactoren voor sterfte was vergelijkbaar als die voor DALY’s.

Verschillen tussen geslacht
De belangrijkste risicofactor bij mannen voor verloren gezonde levensjaren door kanker is tabak, verantwoordelijk voor 33,9% van alle DALY’s door kanker bij mannen in 2019. Alcoholconsumptie, ongezond voedingspatroon en luchtvervuiling waren daarna de grootste risicofactoren, goed voor respectievelijk 7,4%, 5,9% en 4,4% van alle verloren gezonde levensjaren van mannen door kanker in 2019.

Tabak was ook de belangrijkste risicofactor voor vrouwen wereldwijd wat betreft aan kanker toe te schrijven DALY's en was goed voor 10,7% van alle vrouwelijke DALY's voor kanker in 2019. Onveilige sex was de tweede belangrijkste risicofactor voor vrouwen, goed voor 8,2% van alle vrouwelijke kanker-DALY's in 2019, gevolgd door ongezond voedingspatroon (5,1%), hoge BMI (4,7%) en hoge nuchtere plasmaglucose (3,6%). Alcoholconsumptie was risicofactor nummer acht bij vrouwen, verantwoordelijk voor 2,3% van alle vrouwelijke DALY's in 2019. (Zie figuur 1).

Figuur 1: Absolute kanker-DALY's voor mannen en vrouwen in 2019


Vroege diagnose en effectieve behandeling
De onderzoekers benadrukken dat een deel van de kankerlast wereldwijd voorkomen kan worden door de blootstelling aan beïnvloedbare risicofactoren te verlagen. Maar ook dat een groot deel van de kankerlast niet te vermijden is door de geanalyseerde risicofactoren onder controle te houden. Daarom moeten inspanningen om het risico op kanker te verlagen worden gekoppeld aan strategieën voor kankerbestrijding, zoals vroege diagnose en effectieve behandeling.

Sterke punten
  • Grote hoeveelheden data gebruikt voor verschillende risico-uitkomsten voor mannen en vrouwen
  • Zowel sterfte door kanker als verlies aan gezonde levensjaren (DALY's) is meegenomen
Beperkingen
  • Geen onderscheid in hoeveelheid alcohol of consumptiepatroon
  • Gebaseerd op theoretisch model 

Referenties

  1. GBD 2019 Cancer Risk Factors Collaborators, The global burden of cancer attributable to risk factors, 2010–19: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2019. Lancet 400 (2022) 10352, 563-591.DOI: https://doi.org/10.1016/S0140-6736(22)01438-6
  2. Schüz J, Espina C, Villain P et al. (2015). European Code against Cancer 4th edition: 12 ways to reduce your cancer risk. Cancer Epidemiol, Epub.
  3. Danaei G, Vander Hoorn S, Lopez AD, Murray CJ, Ezzati M, Causes of cancer in the world: comparative risk assessment of nine behavioural and environmental risk factors. Lancet. 2005; 366: 1784-1793