Alcoholconsumptie geassocieerd met een verlaagd risico op galstenen

Kan alcoholconsumptie het risico op het krijgen van galstenen verminderen? Een recente meta-analyse, gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift Gut and Liver, bevestigt dat alcoholconsumptie inderdaad is geassocieerd met een verlaagd risico op galstenen; alcoholconsumptie zou een preventief effect kunnen hebben. Maar of er een optimale alcoholdosering bestaat, blijft onduidelijk.

Wat is er al bekend? Meerdere meta-analyses vonden een omgekeerde associatie tussen alcoholconsumptie en cholelithiasis(het hebben van galstenen).2,3 De relatie bleek lineair met een risicoreductie van 12% met elke extra 10 gram alcohol per dag (één standaard alcoholconsumptie).3

Wat voegt deze studie toe? Deze meta-analyse bevestigt eerdere bevindingen en probeert de optimale hoeveelheid alcohol vast te stellen om het risico op galstenen te verminderen.

De onderzoekers1 includeerden 24 studies in deze meta-analyse: 16 case-control studies met meer dan 100.000 deelnemers en 8 cohortstudies met 2,4 miljoen persoonsjaren.

Beschermend effect
Deze meta-analyse bevestigt het mogelijke beschermende effect van alcohol op cholelithiasis (het hebben van galstenen). Er is een risicoreductie van 4% bij lichte alcoholconsumptie in vergelijking met niet-drinkers, en zelfs een risicoreductie van 34% bij hoog alcoholgebruik (zie tabel).

Alcoholconsumptie Risicoreductie

Licht
    vrouwen: <7 g/dag
    mannen: <14 g/dag

4%

Matig
    vrouwen: 7-14 g/dag  
    mannen: 14-28 g/dag

20%

Hoog
    vrouwen: >14 g/dag
    mannen: >28 g/dag

34%

Optimale dosis?
De analyse van de dosis-respons laat inconsistente bevindingen zien. Er lijkt een optimaal beschermend effect te zijn bij 28 g alcohol per dag, waarna de risicovermindering min of meer stabiliseert. Wanneer er echter naar de case-control- en cohortstudies afzonderlijk werd gekeken, zagen de wetenschappers de trend alleen bij de case-control studies; in de cohortstudies lijkt de relatie lineair. Dus wat moeten we geloven? De auteurs erkennen dat cohortstudies een hoger niveau van bewijs hebben, wat duidt op een lineaire trend. Toch verwijzen ze in hun conclusie naar de 28 g/dag dat resulteerde uit de samengenomen studies. 

Mogelijk mechanisme
Hoe kunnen we het mogelijke beschermende effect van alcohol tegen galsteenvorming verklaren? Eerdere studies hebben de onderliggende mechanismen op verschillende manieren verklaard: verminderde cholesterolverzadiging4,5; verhoogdeHigh Density Lioproteïnen(HDL)6; en verhoogde beweeglijkheid van de galblaas.7

Cholelithiasis
Bij cholelithiasiszitten er kleine vaste ophopingen van gal in de galblaas of de galbuis. Een kenmerkend symptoom van cholelithiasis is een galsteenaanval, waarbij een persoon hevige pijn kan ervaren in de rechterbovenkant van de buik, vaak gepaard met misselijkheid en overgeven. Je kunt echter ook jarenlang symptoomvrij zijn met zogenaamde 'silent stones'. De prevalentie is 10-15% bij volwassenen met risicofactoren zoals ouderdom, het vrouwelijk geslacht, obesitas, metaboolsyndroom en chronische leverziekte.8

Sterke punten

  • Meta-analyse
  • Bevestigt de resultaten van eerdere meta-analyses
  • Hoeveelheid alcohol duidelijk omschreven
  • Dosis-respons analyse geïncludeerd 

Zwakke punten 

  • Studies waren heterogeen
  • 'Sick-quitters' worden niet meegenomen als een afzonderlijke groep

Referenties: 
1: Cha, B. H., Jang, M. J., & Lee, S. H. (2019). Alcohol Consumption Can Reduce the Risk of Gallstone Disease: A Systematic Review with a Dose-Response Meta-Analysis of Case-Control and Cohort Studies. Gut and liver13(1), 114.
2: Shabanzadeh, D. M., & Novovic, S. (2017). Alcohol, smoking and benign hepato-biliary disease. Best Practice & Research Clinical Gastroenterology31(5), 519-527.
3: Wang, J., Duan, X., Li, B., & Jiang, X. (2017). Alcohol consumption and risk of gallstone disease: a meta-analysis. European journal of gastroenterology & hepatology29(4), e19-e28.
4: Thornton, J., Symes, C., & Heaton, K. (1983). Moderate alcohol intake reduces bile cholesterol saturation and raises HDL cholesterol. The Lancet322(8354), 819-822.
5: Schwesinger, W. H., Kurtin, W. E., & Johnson, R. (1988). Alcohol protects against cholesterol gallstone formation. Annals of surgery207(6), 641.
6: Langer, R. D., Criqui, M. H., & Reed, D. M. (1992). Lipoproteins and blood pressure as biological pathways for effect of moderate alcohol consumption on coronary heart disease. Circulation85(3), 910-915.
7: Tsai, T. J., Chan, H. H., Lai, K. H., Shih, C. A., Kao, S. S., Sun, W. C., … & Chen, W. C. (2018). Gallbladder function predicts subsequent biliary complications in patients with common bile duct stones after endoscopic treatment?. BMC gastroenterology18(1), 32.
8: Stinton, L. M., & Shaffer, E. A. (2012). Epidemiology of gallbladder disease: cholelithiasis and cancer. Gut and liver6(2), 172.