Achtergrondinformatie Zwanger & 100% alcoholvrij

Alcohol en zwangerschap gaan niet samen. Het beste is het om al te stoppen met alcohol drinken bij een zwangerschapswens. Dit geldt ook voor de partner. Er is geen veilige ondergrens. De risico’s zijn groter, ernstiger en meer divers naarmate de alcoholconsumptie toeneemt.

Consumptiecijfers zwangere vrouwen
Steeds meer vrouwen stoppen met het drinken van alcohol vóór en tijdens de zwangerschap. In 2018 dronk 4,2% van de vrouwen die wisten dat ze zwanger waren alcohol op enig moment tijdens de zwangerschap. Bij 82% van hen ging het om een paar slokjes. 

In de vier weken voor de zwangerschap is het aantal vrouwen dat alcohol drinkt nog een stuk groter (44%). Een klein deel (1,7%) van deze vrouwen dronk (bijna) dagelijks, 37% dronk wekelijks, 42% dronk enkele keren alcohol en 19% alleen enkele slokjes.

Voor, tijdens, na: alcoholvrij
De Gezondheidsraad raadt het drinken van alcohol vóór, tijdens en na de zwangerschap af. Er is veel onduidelijkheid over de potentiele negatieve effecten van alcohol rondom de zwangerschap, zeker bij kleine hoeveelheden. Het is niet mogelijk een ‘veilige’ ondergrens van alcoholconsumptie vast te stellen. Daarom hanteert de Gezondheidsraad de zogenaamde nulnorm: de enige veilige situatie is het niet drinken van alcohol vóór, tijdens en na de zwangerschap.2

Voor
Alcohol kan al bij één glas per dag de vruchtbaarheid verminderen bij man en vrouw. Hoe meer iemand drinkt, hoe groter het risico. Daarnaast neemt de kans op een miskraam toe als de vrouw en haar partner drinken voor de zwangerschap. Daar komt bij dat een vrouw de eerste paar weken waarschijnlijk nog niet weet dat ze zwanger is. Het beste kunnen beiden stoppen met alcohol drinken bij een kinderwens.2 Start eerst met foliumzuur en stop met alcohol drinken. Stop daarna pas met anticonceptie.

Tijdens
Alcohol komt via het lichaamsvocht bij het kindje. Het alcoholpromillage in het bloed van de zwangere is ongeveer hetzelfde als in het bloed van de baby. Welke risico’s het kindje daarmee loopt, hangt af van hoeveel alcohol iemand drinkt en in welke ontwikkelingsfase de baby is. Enkele belangrijke risico’s zijn een te vroeg geboren baby of een baby met een laag geboortegewicht, en schade aan hersenen of andere organen.2

Vrouwen die zwaar drinken tijdens een zwangerschap hebben een verhoogde kans op een kind met het foetaal alcohol syndroom (FAS). Dit syndroom wordt gekenmerkt door groeiachterstand van het kind, specifieke afwijkingen in het gezicht, afwijkingen aan het centraal zenuwstelsel en het hart en misvormingen van de ledematen. Het risico op FAS neemt toe vanaf 6 glazen per dag.3

Na
Dat bruin bier goed is voor de borstvoeding is een bakerpraatje. Alcohol komt via de moedermelk bij de baby terecht. Ook kan alcohol de melkproductie en toeschietreflex verminderen en zorgt alcohol dat de baby minder goed drinkt.
Als een vrouw toch alcohol wilt drinken als ze borstvoeding geeft, geef dan het advies om minimaal 3 uur per standaardglas alcoholhoudende drank te wachten voordat ze weer borstvoeding geeft.2

 
Van cel tot baby
Een kind is negen maanden lang volop in ontwikkeling. In elke fase van een zwangerschap zijn er andere delen in ontwikkeling. In onderstaande afbeelding worden een aantal belangrijke ontwikkelingsfases genoemd waarin de baby kwetsbaar is. Het is daarom belangrijk om de hele zwangerschap geen alcohol te drinken.

Veelgestelde vragen over alcohol en zwangerschap
Er bestaan veel vragen over hoe erg het is om toch wat alcohol te drinken als je zwanger bent. We beantwoorden een aantal veelgestelde vragen. 

Af en toe een glaasje mag toch wel? Het is toch niet bewezen dat een beetje alcohol schadelijk is?
Dat alcohol tijdens de zwangerschap kwaad kan is zeker bewezen! Het is alleen niet duidelijk vanaf welke hoeveelheid het schadelijk is. Dit is per persoon verschillend. Daarom is de enige veilige optie om helemaal geen alcohol te drinken. Wat wel duidelijk is: Hoe meer alcohol, hoe schadelijker.2

In de eerste weken als de placenta nog niet is aangelegd, is er nog geen bloedcontact en is alcohol toch nog niet schadelijk?
De baby drinkt mee als de moeder alcohol drinkt. Alcohol verspreidt zich door het hele lichaam en komt op die manier ook bij de baby. Zelfs al in de eerste weken.2

Is het erg als je toch iets met alcohol hebt gedronken?
Het is te laat om je hier schuldig over te voelen. Doe dat dus ook niet. Als het maar één glas is, is het risico klein dat het kindje daar last van heeft. Probeer wel in de toekomst te voorkomen dat je weer alcohol drinkt.

Alcohol verdampt toch tijdens het koken?
Alcohol verdampt niet volledig tijdens het koken. Na een uur koken of sudderen zit er bijvoorbeeld nog een kwart van de alcohol in het gerecht. Na flamberen zelfs nog driekwart. 

Is alcoholvrij altijd helemaal alcoholvrij?
Soms zit er in een drankje nog een beetje alcohol (0,5-1,2%). Als er op het etiket staat dat het drankje 0,0% alcohol bevat, is het echt alcoholvrij en kan een zwangere vrouw het veilig drinken. Adviseer dus om goed op het etiket te kijken.

Zwanger en 100% alcoholvrij – Zo doe je dat!
Sommige zwangere vrouwen vinden het lastiger om geen alcohol te drinken dan anderen. Er zijn een aantal hulpmiddelen om zwangere vrouwen te helpen geen alcohol te drinken.

Gratis minimagazine Zwanger en 100% alcoholvrij
Dit minimagazine bevat veel informatie om zwangere vrouwen te helpen geen alcohol te drinken tijdens de zwangerschap. Wat zijn de beste smoezen als je nog niet wil vertellen dat je zwanger bent? En wat zijn geschikte alcoholvrije alternatieven?
Bestel gratis, download of bekijk de bladerversie

Gratis online cursus Alcoholvrij Zwanger 
Deze cursus bevat informatie en tips voor alle zwangere vrouwen die meer willen weten over alcohol tijdens de zwangerschap.
Naar de cursus

Online coachingprogramma Slimmer zwanger
Dit programma helpt om voeding- en leefstijlgewoonten te verbeteren. Het programma duurt 26 weken en kost €29.95.
Naar het coachingprogramma

Meer informatie
•    Heeft alcohol invloed op de vruchtbaarheid van de man?
•    Is bruin bier goed voor de borstvoeding?
•    Is alcoholvrij bier altijd alcoholvrij?
•    Zit er nog alcohol in een gerecht na bereiden?
•    De Gezondheidsraad over alcoholconsumptie rondom zwangerschap


Bronnen
1.    Monitor Middelengebruik en Zwangerschap, Trimbos-instituut
2.    Gezondheidsraad (2005). ‘Dossier Risico’s van alcoholgebruik bij conceptie, zwangerschap en borstvoeding’. Gezondheidsraad: Den Haag.
3.    Voedingscentrum. Alcohol (bier, wijn en sterke drank). Geraadpleegd 26-03-2021