Alcoholconsumptie en kwetsbaarheid onder ouderen: een meta-analyse

De groep ouderen in Nederland wordt steeds groter. Twee recente studies keken naar het effect van alcoholconsumptie op de kwetsbaarheid binnen deze groep. Ouderen die alcohol drinken (tot 40g/dag) lijken een lager risico te hebben op kwetsbaarheid dan hun niet-drinkende leeftijdsgenoten. Het is nog niet duidelijk hoe dit komt of dat er eventueel verstorende factoren in het spel zijn. De resultaten werden onlangs gepubliceerd in de wetenschappelijke tijdschriften Age and Ageing en Bioscience Trends.

Wat is er al bekend?
Kwetsbare ouderen zijn een groeiende groep in de huidige samenleving. Er is echter pas weinig onderzoek gedaan naar de associatie tussen alcoholconsumptie en kwetsbaarheid onder ouderen.

Wat voegt deze studie toe?
Deze studie is de eerste meta-analyse die kijkt naar de associatie tussen alcoholconsumptie en kwetsbaarheid onder ouderen, ook wel frailty of fragiliteit genoemd. Het mechanisme achter deze associatie is nog onbekend.

Verlaagd risico
In een eerste analyse keken de onderzoekers naar de resultaten van vier voorgaande studies met in totaal ruim 44.000 ouderen. In vergelijking met niet-drinkers, blijkt dat ouderen die alcohol drinken een 39% verlaagd risico te hebben op frailty1.
Een tweede analyse keek specifiek naar de dosis-respons associatie en bevatte data van drie studies met in totaal ruim 30.000 ouderen. De resultaten van deze analyse laten een J-curve zien. Het laagste risico op frailty is te zien bij 15 g alcohol per dag. Ook bij hogere alcoholconsumptie (40 g/dag) is het risico op frailty lager dan bij niet-drinkers2. Voor hoeveelheden boven 40 g/dag waren geen data beschikbaar, en is de associatie dus onbekend.
Belangrijk om te vermelden is dat bij beide analyses niet is gecorrigeerd voor mogelijk verstorende factoren. De associatie kan daarom beïnvloed zijn door andere factoren.  

Mechanisme
Hoewel het mechanisme niet is onderzocht, beschrijven de onderzoekers twee mogelijke verklaringen voor de associatie tussen alcohol en frailty. Aan de ene kant zouden grotere hoeveelheden alcohol kunnen bijdragen aan de kwetsbaarheid van ouderen vanwege alcohol-gerelateerde gezondheidsproblemen. Aan de andere kant verlaagt matige alcoholconsumptie het risico op vroegtijdig overlijden wat mogelijk verband houdt met frailty. Een andere verklaring die de onderzoekers aandragen voor de gevonden associatie is dat alcohol zou kunnen bijdragen aan sociale binding en daarmee tegengaan van kwetsbaarheid.

Frailty
Kwetsbaarheid onder ouderen wordt ook wel ‘frailty’ (zgn. fragiliteit) genoemd. Hiermee wordt een leeftijd-gerelateerde toestand bedoeld met een verhoogd risico op negatieve gezondheidsuitkomsten zoals vallen, botbreuken, functiebeperking of opname in een ziekenhuis of zorginstelling1. Er komt steeds meer aandacht voor onderzoek omdat de groep kwetsbare ouderen steeds groter wordt. Naar schattig zal het aantal kwetsbare ouderen in Nederland tussen 2010 en 2030 stijgen van 700.000 naar ruim 1 miljoen3.

Sterke punten:

  • Dosis-respons relatie is onderzocht.
  • Studies uit verschillende Westerse landen meegenomen (Europa en VS).

 

 

 

 

Zwakke punten:

  • De resultaten van de studies zijn niet gecorrigeerd voor mogelijk verstorende factoren.
  • Klein aantal studies beschikbaar over alcohol en ‘frailty’.
  • Meegenomen studies gebruiken verschillende definities voor alcoholconsumptie (zowel hoeveelheid als frequentie)
  • Niet drinkers zijn gebruikt als referentiegroep. Mogelijk bevat deze groep nog zogenaamde ‘sick quitters’.
  • Relatief korte follow-up periode (2-3,3 jaar). Mogelijk is meer tijd nodig om de ontwikkeling van ‘frailty’ goed te kunnen observeren.
  • Hoogste alcoholinname die werd meegenomen was 40 g/dag.

Referenties:
1. G.  Kojima, Liljas, A., Iliffe, S., Jivraj, S., en Walters, K. A systematic review and meta-analysis of prospective associations between alcohol consumption and incident frailty. Age and Ageing, pp. 1-9, 2017.
2. G.  Kojima, Iliffe, S., Liljas, A., en Walters, K. Non-linear association between alcohol and incident frailty among community-dwelling older people: A dose-response meta-analysis. Bioscience Trends, 2017.
3. Van Campen, Cretien. "Kwetsbare ouderen." (2011). Beschikbaar via Sociaal en Cultureel Plan Bureau. www.scp.nl/Publicaties/Alle_publicaties/Publicaties_2011/Kwetsbare_ouderen