Vraagbaak: Ga je meer snacken van bier?

Een biertje gaat vaak samen met een hapje. Komt het door het bier dat je zin krijgt in snacks, of zijn andere factoren van belang? Welke mechanismen zijn hierbij betrokken? Oftewel, ga je meer snacken van bier?

Krijg je trek van het drinken van bier?
Ja, uit onderzoek blijkt dat als je bier, wijn of sterkedrank drinkt vlak voor of bij de maaltijd je meer gaat eten dan wanneer je dit niet doet1. Je krijgt dus niet per se honger van alcohol, maar wel een versterkte eetlust.

Welk mechanisme is daarvoor verantwoordelijk?
Het is nog niet helemaal duidelijk welk mechanisme verantwoordelijk is voor het feit dat mensen meer gaan eten na het drinken van alcohol. Onderzoek toont dat er zowel fysiologische (eerste drie punten) als psychologische (laatste punt) mechanismen van belang zijn.

Beloningssystemen
Alcohol beïnvloedt mogelijk de systemen in de hersenen die de beloningswaarde van eten reguleren2-5. Deze systemen worden gereguleerd door stofjes die neurotransmitters heten; gamma-aminobutyric acid, opioïden en serotonine. Deze neurotransmitters bepalen voor een groot deel het plezier dat je aan het eten beleeft en de mate van motivatie om te eten. Onderzoekers van Wageningen University & Research ontdekten dat alcohol de smakelijkheid en de beloningswaarde van eten verhoogt, met name van hartig eten met veel vet en zout6. Het is nog niet onderzocht of dit ook geldt voor (hartige) snacks. Bovendien blijkt uit een recent onderzoek in muizen7 dat alcohol de Agrp neuronen in de hersenen activeert. Stimulatie van deze neuronen zorgt voor veel overeten in een korte tijd, zelfs als iemand wel voldoende energie gegeten heeft. 

Glucosespiegel
Alcohol heeft invloed op de glucosespiegel in het bloed. In de lever breken de hormonen ADH en ALDH alcohol af tot ethanal en NADH. De afbraakproducten van alcohol remmen onder andere de glycolyse, de gluconeogenese en de oxidatie van vetzuren8. Deze processen zorgen voor energie voor het lichaam en zijn belangrijk voor het op peil houden van de glucosespiegel in het bloed. Alcohol remt deze processen met als gevolg dat de glucosespiegel daalt. De hersenen krijgen dan het signaal dat het lichaam energie nodig hebt waardoor je honger of trek krijgt.

Verzadigingshormonen
Daarnaast is er wetenschappelijk bewijs dat alcohol hormonen remt die gelinkt zijn aan verzadiging8-9. Dit zijn de hormonen leptine en glucagon-like peptide-9-10. Dit zorgt voor een minder verzadigd gevoel en dus mogelijk voor meer trek.

Aangeleerde associatie
Een psychologisch mechanisme is de aangeleerde associatie dat bier en snacks samengaan. Dit houdt in dat iemand meer gaat eten omdat je denkt dat alcohol zorgt voor meer trek. Onderzoek toont aan dat mensen meer eten wanneer ze alcoholvrij bier drinken terwijl zij denken dat het alcoholhoudend bier is. Toch laten andere onderzoeken zien dat wanneer mensen onbewust alcohol drinken (alcohol verborgen in een fruit- of frisdrank) ze vervolgens meer gaan eten dan wanneer ze een alcoholvrije drank drinken1.

Waarom wordt vooral bier geassocieerd met meer snacken en andere alcoholische dranken niet?
In een standaardglas bier en wijn zitten ongeveer evenveel calorieën en alcohol. Onderzoek laat zien dat zowel bier, wijn of sterkedrank ervoor zorgen dat je meer gaat eten1. Het is dus eerder een effect van alcohol dan specifiek van bier.

Waarom wordt dan vooral bier geassocieerd met snacken? Onderzoek van de Wageningen University & Research toont dat eetgewoontes van wijn- en bierdrinkers verschillen11. Bierdrinkers eten over het algemeen meer snacks. Toch komt dit niet door de voorkeur voor bier, maar door de verschillen in leefstijl en persoonskenmerken tussen bier- en wijndrinkers. Als er gecorrigeerd wordt voor deze verschillen dan is er geen verschil tussen het eetpatroon van bier- en wijndrinkers12

Ga je meer snacken van bier?
Zeer waarschijnlijk wel. Het drinken van bier - maar ook van andere alcoholische dranken - vlak voor of tijdens de maaltijd vergroot de eetlust en het plezier in eten waardoor je doorgaans meer gaat eten. Of dit ook specifiek geldt voor het meer eten van snacks is nog niet onderzocht. Gebaseerd op het beschikbare onderzoek ligt het wel voor de hand dat met een vergrote eetlust snacks lastiger zijn te weerstaan, vooral hartige snacks. Meerdere mechanismen lijken van invloed, maar het precieze mechanisme is nog onbekend.

Bronnen

1. Yeomans MR (2010). Alcohol, appetite and energy balance: is alcohol intake a risk factor for obesity? Physiology and Behavior, 100(1):82-89.

2. Yeomans MR, Caton S, Hetherington MM. Alcohol and food intake. Curr Opin Clin Nutr Metab Care. 2003;6:639–44. doi: 10.1097/00075197-200311000-00006.

3. Yeomans MR, Gray RW. Opioid peptides and the control of human ingestive behaviour. Neurosci Biobehav Rev. 2002;26:713–28. doi: 10.1016/S0149-7634(02)00041-6.

4. Koob GF. A role for GABA mechanisms in the motivational effects of alcohol. Biochem Pharmacol. 2004;68:1515–25. doi: 10.1016/j.bcp.2004.07.031.

5. Widdowson PS, Holman RB. Ethanol-induced increase in endogenous dopamine release may involve endogenous opiates. J Neurochem. 1992;59:157–63. doi: 10.1111/j.1471-4159.1992.tb08886.x.

6. Schrieks IC, Stafleu A, Griffioen-Roose S et al. (2015). Moderate alcohol consumption stimulates food intake and food reward of savoury foods. Appetite, 89:77-83.

7. Sarah Cains, Craig Blomeley, Mihaly Kollo2, Romeo Rácz, Denis Burdakov, Agrp neuron activity is required for alcohol-induced overeating, Nature Communications, 2017, 8,

8. Cederbaum AI. ALCOHOL METABOLISM. Clinics in liver disease. 2012;16(4):667-685. doi:10.1016/j.cld.2012.08.002.

9. Röjdmark S, Calissendorff J, Brismar K. Alcohol ingestion decreases both diurnal and nocturnal secretion of leptin in healthy individuals. Clin Endocrinol. 2008;55:639–47. doi: 10.1046/j.1365-2265.2001.01401.x.

10. Raben A, Agerholm-Larsen L, Flint A, Holst JJ, Astrup A. Meals with similar energy densities but rich in protein, fat, carbohydrate, or alcohol have different effects on energy expenditure and substrate metabolism but not on appetite and energy intake. Am J Clin Nutr. 2003;77:91–100.

11. D Sluik, L van Lee, A Geelen and E J Feskens, Alcoholic beverage preference and diet in a representative Dutch population: the Dutch national food consumption survey 2007–2010, European Journal of Clinical Nutrition (2014) 68, 287–294; doi:10.1038/ejcn.2013.279; published online 8 January 2014.

12. Sluik, D. et al. (2016). Alcoholic Beverage Preference and Dietary Habits in Elderly across Europe: Analyses within the Consortium on Health and Ageing: Network of Cohorts in Europe and the United States (CHANCES) Project. PLoS ONE.