Vraagbaak: Beïnvloedt alcohol de vetopslag in je lichaam?

Koolhydraten, eiwitten, vetten en alcohol leveren energie. Hoe werkt de energiehuishouding in je lichaam precies? Wat is de rol van vetafbraak in deze energiehuishouding? En wat is het effect van alcohol op de vetafbraak? En leidt dit specifiek tot meer vetopslag in de buik? Kortom, beïnvloedt alcohol de vetopslag in je lichaam?

Welke rol speelt vetafbraak in de energiehuishouding in je lichaam?
Lichaamscellen hebben continu energie nodig om te functioneren, terwijl er alleen als je eet of drinkt energie binnenkomt. Daarom slaat het lichaam energie op. Energie uit koolhydraten wordt voor een deel opgeslagen als glycogeen in de lever en spieren. Overige energie die niet direct kan worden gebruikt (uit koolhydraten, eiwitten, vetten en alcohol) wordt (al dan niet tijdelijk) opgeslagen als reservevoorraad in het vetweefsel1.
Na het eten stijgt de glucosespiegel in het bloed. Insuline uit de alvleesklier zorgt ervoor dat glucose in de cellen wordt opgenomen, waardoor de glucosespiegel geleidelijk weer stabiliseert. Zodra de glucosespiegel in het bloed daalt, komt de productie van het hongerhormoon ghreline op gang, dat de eetlust vergroot2. Wanneer er niet wordt gegeten en het glucosegehalte onder een bepaalde grens zakt, spreekt het lichaam de glycogeen- en vetvoorraden aan. Er is slechts een beperkte opslagcapaciteit van glycogeen in de spieren en de lever1. Als er meer energie nodig is, dan wordt ook de vetvoorraad aangesproken. Maar als je dagelijks meer eet dan dat je aan energie nodig hebt, is het aanspreken van de vetvoorraden niet nodig en word je dikker3.

Wat is het effect van alcohol op de vetafbraak?
Wanneer je alcohol consumeert bij een maaltijd of een snack heeft dit op een aantal manieren effect op de opname en afbraak van nutriënten, waaronder de vetafbraak.

  1. De lever geeft prioriteit aan de afbraak van alcohol ten opzichte van andere macronutriënten. Het lichaam kan alcohol niet opslaan en breekt het zo snel mogelijk af tot het tussenproduct acetaat4. Acetaat remt de vetafbraak in het vetweefsel. Omdat de omzetting van alcohol naar acetaat relatief lang duurt, remt alcohol de vetafbraak langer dan andere macronutriënten5.
  2. Acetaat wordt grotendeels via de bloedbaan in andere weefsels omgezet in het eindproduct acetylCoA. Dit product levert vervolgens energie via de citroenzuurcyclus, een complex en belangrijk systeem voor de energievoorziening van het lichaam. Een overschot aan energie in de vorm van acetylCoA zet het lichaam om in vetweefsel1,5,6.
  3. Aan de andere kant stimuleert alcohol (tijdelijk) het energieverbruik van het lichaam omdat het afbraakproces van alcohol veel energie kost en de hoogste prioriteit heeft. Dit weerspiegelt zich in een hoger energieverbruik van het lichaam na een maaltijd met alcohol in vergelijking met een maaltijd zonder alcohol5, vooral tijdens de eerste paar uur na de maaltijd4.

Meer informatie over het metabolisme van alcohol vind je hier.

Zorgt alcoholconsumptie voor vetopslag in je buik?
Vaak wordt er beweerd dat het drinken van alcohol (met name bier) kan leiden tot een ophoping van vet vooral rond de buik. Zoals in de vorige paragraaf beschreven remt alcohol inderdaad de vetafbraak. Daarnaast laat onderzoek zien dat overtollige energie door het lichaam voornamelijk wordt opgeslagen als vet rond de buik3. Er zijn aanwijzingen dat alcohol (vooral bij overmatige consumptie) een risicofactor is voor het opslaan van buikvet, vooral bij mannen. Vooralsnog is er onvoldoende bewijs dat matige bierconsumptie leidt tot een ophoping van buikvet7.

Conclusie: Beïnvloedt alcohol de vetopslag in je lichaam?
Dat hangt ervan af. Voor de korte termijn geldt dat inname van alle macronutriënten, dus ook alcohol, de vetafbraak remt. Doordat de afbraak van alcohol relatief lang duurt en prioriteit heeft, remt alcohol de vetafbraak het langst. De vetopslag op lange termijn heeft juist te maken met de energiebalans. Het remmen van de vetafbraak (door alcohol) maakt je niet per se dik. Als je dagelijks meer eet (ongeacht de voedingsbron) dan dat je verbrandt aan energie, dat neemt je gewicht toe. Aangezien alcohol ook calorieën bevat, draagt het drinken ervan bij aan een positieve energiebalans. Het is echter nog onduidelijk waar overtollige energie als vet wordt opgeslagen en of het uit maakt wat je drinkt.

Referenties:
1. Whitney E, Rolfes SR. Understanding Nutrition. 11th ed. Cengage Learning; 2007.
2. Pradhan G, Samson SL, Sun Y. Ghrelin: Much more than a hunger hormone. Curr Opin Clin Nutr Metab Care. 2013;16(6):619-624.3. Suter PM, Tremblay A. Is alcohol consumption a risk factor for weight gain and obesity? Crit Rev Clin Lab Sci. 2005;42(3):197-227.
4. Sonko BJ, Prentice AM, Murgatroyd PR, Goldberg GR, van de Ven ML, Coward WA. Effect of Alcohol on Postmeal Fat Storage. Am J Clin Nutr. 1994;59:619-625.
5. Suter PM, Schutz Y, Jequier E. The effect of ethanol on fat storage in healthy subjects. N Engl J Med. 1992;326(15):983-987.
6. Tong L. Acetyl-coenzyme A carboxylase: Crucial metabolic enzyme and attractive target for drug discovery. Cell Mol Life Sci. 2005;62(16):1784-1803.7. Bendsen NT, Christensen R, Bartels EM, et al. Is beer consumption related to measures of abdominal and general obesity? A systematic review and meta-analysis. Nutr Rev. 2013;71(2):67-87.