Bier, wijn en gedistilleerd bevatten ongeveer 100 kcal per standaardglas
Dorien Zelle: Niertransplantatiepatiënten hebben mogelijk voordeel bij matige alcoholconsumptie
Na een niertransplantatie krijgen patiënten over het algemeen het advies om terughoudend te zijn met alcoholconsumptie. Maar Dorien Zelle toonde aan dat matige alcoholconsumptie niet per se taboe is na zo’n ingrijpende operatie.
Dorien Zelle is PhD-student in het UMCG onder leiding van dr. Stephan Bakker. Uit haar onderzoek blijkt dat matige alcoholconsumptie kan beschermen tegen het ontstaan van diabetes en tegen vroegtijdige sterfte. Te veel alcohol is ook in deze situatie af te raden. Maar de eerste aanwijzingen lijken positief voor matige consumptie. Een gebied dat nog verder onderzocht moet worden.
Hoe is het idee ontstaan om de gezondheidseffecten van matige alcoholconsumptie bij patiënten na een niertransplantatie te onderzoeken?
“We zijn geïnteresseerd in alle leefstijlaspecten van onze patiënten. We hebben al eerder een onderzoek gedaan naar het effect van roken. Hieruit bleek dat roken vooral een negatief effect heeft op overleving van de getransplanteerde nier. Daarnaast was de overlevingskans van de patiënt lager. Daarop besloten we ook naar alcoholconsumptie te gaan kijken. We hadden het vermoeden dat dit ook een ongunstig effect op de getransplanteerde nier en de patiënt zou hebben. Maar tot onze verbazing bleken de uitkomsten gunstig voor matige drinkers.”
Wat is het advies over alcoholconsumptie na niertransplantatie op dit moment?
“Tot nu toe zijn de adviezen over alcoholconsumptie richting patiënten met een niertransplantatie terughoudend. Een tot twee glazen alcoholhoudende drank per dag interfereert niet met de medicatie, maar het advies is om liever niet te drinken. Roken wordt zeker afgeraden, dat geeft een hoog risico dat het transplantaat wordt afgestoten. De Amerikaanse adviezen op internet zijn veelal: drink geen alcohol en overleg met je dokter.”
Hebben mensen met een niertransplantatie een hoger risico op vroegtijdig sterven en diabetes?
“Ja. Niertransplantatiepatiënten hebben inderdaad een zes keer hoger risico op sterfte. Het risico op diabetes na een niertransplantatie is ook sterk verhoogd. De precieze aantallen zijn moeilijker vast te stellen, maar liggen fors hoger dan in de algemene populatie.”
'Tot onze verbazing bleken de uitkomsten gunstig voor matige drinkers'
Waarom krijgen mensen vaak last van diabetes na een niertransplantatie?
“Er zijn verschillende factoren die hierin een rol spelen. De medicatie tegen afstoting van de nier kan de kans op diabetes vergroten. Ook hebben patiënten vaak een hoge bloeddruk en overgewicht na transplantatie. Beide aspecten verhogen het risico op diabetes. Het metabool syndroom is ook een risicofactor en komt vaak voor na transplantatie. Een gezonde leefstijl zou kunnen helpen in het verlagen van de risico’s op diabetes. Daarom hebben we in het UMCG een pilotstudie gedaan naar de leefstijl van niertransplantatiepatiënten. We hebben de leefstijl van 29 patiënten een jaar lang in kaart gebracht. Hierbij hebben we gelet op gewicht, voeding en beweegpatroon na de transplantatie. De patiënten kwamen na transplantatie zo’n 5 tot 10 kilo aan, wat voornamelijk te verklaren was door het voedingspatroon en de inactieve leefstijl. Voor de transplantatie hebben de patiënten strenge leefregels. Na transplantatie mag alles weer. Voor de transplantatie hebben ze een dieet met bijvoorbeeld beperkingen in groente- en fruitinname. Deze ingesleten patronen verander je niet zomaar.
Ook is er nog geen gestructureerde aandacht voor leefstijlbegeleiding na de transplantatie. Daarom start er in Groningen en Maastricht binnenkort een leefstijlprogramma voor transplantatiepatiënten. Dit wordt gefinancierd door de Nierstichting en is vooral gericht op niet aankomen. Ik verwacht dat binnen dit programma matig drinken niet zal worden afgeraden.”
Hoe is het onderzoek uitgevoerd?
“Aan het onderzoek deden 600 transplantatiepatiënten mee. De gemiddelde leeftijd was 50 jaar en ruim de helft was man. De deelnemers zijn tussen 2001 en 2003 opgenomen in het onderzoek en zijn bijna 7 jaar gevolgd. Een voorwaarde om deel te nemen was dat ze meer dan een jaar een goed functionerende nier moesten hebben. De deelnemers hadden gemiddeld 6 jaar geleden een niertransplantatie ondergaan.
Aan het begin van het onderzoek is een vragenlijst afgenomen waarin ook gevraagd is naar de consumptie van glazen alcoholhoudende drank per week, zonder de soort drank te specificeren. Het feit dat er tussendoor niet meer gevraagd is naar alcoholconsumptie is een beperking van de studie.”
Wat zijn de belangrijkste uitkomsten van het onderzoek?
“De matige drinkers – meer dan één glas per week en minder dan drie glazen per dag – hadden ten opzichte van de niet-drinkers en de overmatige drinkers 44 procent minder kans om vroegtijdig te overlijden en 67 procent minder kans op het krijgen van diabetes. De groep matige drinkers bevatte ten opzichte van de andere groepen meer mannen, mensen met een lagere BMI, meer rokers en minder mensen met diabetes. In de groep met patiënten die overmatig dronken – vier of meer glazen per dag – zaten maar acht personen. Maar ik verwacht dat bij overmatige alcoholconsumptie het risico op sterfte en diabetes weer zal stijgen.”
' Matige drinkers hadden 44 provent minder kans om vroegtijdig te overlijden en 67 procent minder kans op het krijgen van diabetes'
Wat is het verklarende mechanisme?
“Je zou verwachten dat dit hetzelfde mechanisme is als bij de algemene populatie. Verbetering van de insulinegevoeligheid, verhoging van het HDL-cholesterol en antistollingseffecten. In onze studie hebben we wel cholesterol gemeten maar vonden geen verschillen tussen de matige drinkers en de niet- en overmatige drinkers. Waarschijnlijk door het gebruik van statine, een cholesterolverlagende medicijn. Wel zagen we verschillen in triglyceriden. Bij matige drinkers waren de gehaltes lager.”
Wat is het effect van het gewicht van de patiënten?
“Het gewicht was geen onderdeel van de onderzoeksvraag. De matige drinkers hadden wel een iets lagere BMI dan de niet- en overmatige drinkers. Een gemiddelde BMI van 25 ten opzichte van 26. Hier is voor gecorrigeerd in de analyses. We zagen overigens dat de bloeddruk hoger was bij overmatige drinkers, net als al eerder gezien bij gezonde personen.”
Wanneer wordt dit onderzoek gepubliceerd en kunnen we nog meer onderzoek verwachten op het gebied van alcohol en gezondheid?
“De publicatie is net ingestuurd naar een wetenschappelijk tijdschrift. We verwachten dat het komend jaar gepubliceerd wordt. Verder zouden we graag meer onderzoek willen doen bij gezonde vrijwilligers naar effect van alcoholconsumptie op de nierfunctie. Dan willen we ook kijken of er verschil is tussen de verschillende alcoholhoudende dranken. Ik heb nog twee jaar voor mijn promotieonderzoek dus ik hoop hier nog onderzoek naar te doen. Hopelijk is er ook nog tijd om hetzelfde onderzoek te doen bij niertransplantatiepatiënten. Alleen hebben we nog geen financiering gevonden voor dit onderzoek.”